ଗରୁଡ଼ର ଶକ୍ତିରେ ଉজ্জ୍ୱଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ସିଂହ, ବାଘ ଏବଂ ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିନ୍, ଅପାର ପ୍ରଭାବରେ ମକୁଟା ପିଛ କଣ୍ଡା ଥିବା ବାନରମାନେ ଉପରେ ନିଜ ଭୁଜାର ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ। ଏହି ନାୟକମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ—ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସାଗର ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ବିଶେଷତାରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଦଳପତି ବାନରମାନେ ବଡ଼ ମেঘ ଅଥବା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ପୃଥିବୀ ଆବୃତ ହେଇଯାଇଥିଲା—ରାମଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ। ଏବେ ଅଠାର ଶର୍ଗ ପାଠ କର। ଯେତେବେଳେ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ନିଜ ବ୍ରତ ଓ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଜନାନୀମାନେ ସହିତ, ସେବକ, ସେନା ଓ ଗାଡ଼ି ସହିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ପୃଥିବୀର ମହାରାଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ମହା ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଉଲ୍ଲାସରେ ଚମକିଉଠିଲା। ପୃଥିବୀର ମହାରାଜମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମହା ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶାନ୍ତା ସହିତ, ନିଜ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବା ନଥିବା, ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ଦଶରଥ ରାଜା ନିଜ ମନର ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇ, ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଚିନ୍ତା କରି ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ ବିତିଗଲା; ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଚୈତ୍ର ନବମୀ ଦିନରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର, ଅଦିତି ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଉଦିତ ହେଲା, ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଭାବରେ ଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଥିଲେ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନିତ ବିଶ୍ୱନାଥ ଉଦିତ ହେବା ସମୟରେ, କୌସଲ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ଉପତି, ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ କଲେ। ସେ ଅର୍ଧ ଭାଗ ବିଷ୍ଣୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ୱଳ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଲାଲ ଆଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ଲାଲ ଓଠ, ଓ ଢୋଲ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଥିଲେ। କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦିତି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଚମକିଉଠିଥାନ୍ତି। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ତ୍ରୁତି ଓ ଶୌର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଭରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚଉଥା ଭାଗ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ। ତାପରେ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ କଲେ, ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧ ଶକ୍ତି ରହିଥିଲେ। ଭରତ ଶାନ୍ତ ମନରେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଆଶ୍ଳେଷା ନକ୍ଷତ୍ରରେ, କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ, ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ, ଆକୃତିରେ ଫିଟ୍, ଦୂଇ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ତାରା ଭଳି ସୁନ୍ଦର। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ଚମକିଲା, ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା। ମଧୁର ଗୀତ ଓ ମିଳିତ ବାଦ୍ୟରେ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ବଡ଼ ମଣ୍ଡପ ଚମକିଉଠିଲା। ରାଜା କବି, ବংশାବଳୀ ଓ ବିରୋଦ୍ଧୀମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଧନ ଓ ହଜାର ଗଈ ଦେଲେ। ଏଗାର ଦିନ ପରେ, ତିନି ପୁଅଙ୍କ ନାମକରଣ କଲେ: ବଡ଼, ମହାତ୍ମା ରାମ, ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭରତ। ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନଗରବାସୀ ଓ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦେଲେ। ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ନିୟମ କରି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ରାମ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦର ପତାକା ଭଳି ହେଲେ। ସେଉଁଠି, ସେମାନେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୂର, ଓ ଲୋକ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ତଥା ରାମ ଉଜ୍ୱଳତାରେ, ତ୍ରୁତି ଓ ଶୌର୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳନରେ ପ୍ରଶିଂସିତ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସୁକ; ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ଲୋକର ଆନନ୍ଦ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାରୀରିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନ୍ୟତାରେ ଅନ୍ୟତମ ଜୀବନ ଭଳି; ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୁଇପାରିନଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆସିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ବିନା ଖାଇନଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଶିକାର ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଛରେ ଧନୁ ନେଇ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଭରତ ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁଜ, ଏହି ପରି ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ସେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମାନ ଭଳି ଭଲପାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ଚାରି ଉଜ୍ୱଳ ପୁଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି; ସମସ୍ତ ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ଚମକିଉଠିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ; ଏହି ବାଘ ଭଳି ପୁରୁଷମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ।