ସେହି ସମୟରେ, ବନରାଜ ଓ ପାହାଡ଼ ମାନେ ଅନେକ ଶୂରବୀର ବାନର ଓ ଭଲୁକ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ମହାବଳଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଭଲୁକ ଦଳ ସହ ଏକାଠି ହେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। କିଛି ଜଣ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଚଲିଗଲେ, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବାନର ଦଳପତିମାନେ ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ, ନଳ, ନୀଳ, ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନର ନେତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକାଠି ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସିଂହ, ବାଘ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେକୁ ଅପରାଜିତ କରି ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଲି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳରେ ଭଲୁକ ଦଳକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ମହାବଳୀ ନାୟକମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ଓଜସ୍ୱୀ ଆକୃତିରେ ଭରିଦେଲେ—ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷତାରେ ପୃଥିବୀ ଭରିଗଲା। ବୃଷ୍ଟିମେଘ ବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ବାନର ଦଳପତିମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ମହାୟଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱମେଧ ଶେଷ ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ତ୍ରୀଭାଗ୍ୟ, ସେବକ, ସେନା ଓ ରଥ ସହିତ, ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ବିଧି ଶେଷ କରି, ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମନେ ଆନନ୍ଦ ଧରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଇ ମହାନ ରାଜାମାନେ ନିଜ ନଗରକୁ ଯିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେନାମାନେ ଖୁସିରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଶରଥ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରି, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରୁଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନି, ମହା ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶାନ୍ତା ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ଦଶରଥ ରାଜା ଆଶାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଖୁସିରେ ରହି, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମର କଥା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ କଟିଗଲା। ତାପରେ, ବାରମାସରେ, ଚୈତ୍ର ମାସର ନବମୀ ତିଥିରେ, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଆଦିତି ଦେବୀଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ରହିଥିବାବେଳେ, ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଇଁଜଣ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏକାଠି ଥିଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଉଁଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଶ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଲାଲ ଓଠ, ଓ ଢୋଳ ଭଳି କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଥିଲା। କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଥିବା ପୁତ୍ର ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାଆ ଆଦିତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ବିଷ୍ଣୁ ଅଂଶ ଧାରଣ କରି, ସତ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରେ ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର—ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଶ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ। ଭରତ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଆଶ୍ଳେଷା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଚାରି ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା, ଅଲଗା-ଅଲଗା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆକୃତିରେ ସୁନ୍ଦର, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ ଦିନରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ରବ ହେଲା, ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଶ୍ରୀମନ୍ତ ରତ୍ନମଣି ଭୂଷିତ ମହଲଗୁଡ଼ିକୁ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ଦଶରଥ ରାଜା କବି, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ପ୍ରଶଂସକମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁ ଧନ ଓ ହଜାର-ହଜାର ଗାଈ ଦେଲେ। ଏକୋନେଉଁ ଦିନ ପରେ, ତିନି ମାତାଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମକରଣ ସଂସ୍କାର କରାଯିଲା—ଏଠାରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ଓ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ନାମ ଦିଆଗଲା। ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶତୃଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗରିକ ଓ ଦେଶବାସୀମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦିଆଗଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦାନ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁ ସଂସ୍କାର କ୍ରମ କରାଯିଲା; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ରାମ, ପିତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦର ଧ୍ୱଜ ହେଲେ। ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ବେଦଜ୍ଞ, ଶୂର, ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗୁଣମାନ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦରଣୀୟ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ପବିତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଇ, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କ ଶରୀରକୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରସ୍ପର୍ଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ରାମ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇପାରୁନଥିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣାଯିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସହିତ ଖାଇନଥିଲେ; ରାଘବ ଶିକାରକୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ବାହାରିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ ପଛରେ ରଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଶତୃଘ୍ନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ସେଇପରି କରୁଥିଲେ। ଶତୃଘ୍ନ, ଭରତ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ସମାନ ପ୍ରେମିକ ଥିଲେ।