ଶତଶଃ ଶତଶଃ ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଦଳପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଓ ନାୟକ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅନେକ ଶୂର ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଭାଲୁମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। କିଛି ବାନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅଧିକୃତ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକ ସେଇ ଦୁଇଭାଇ, ନଳ, ନୀଳ, ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଦଳପତିଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ଥିଲେ, ସିଂହ, ବାଘ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେଠାରୁ ଉପରେ ରହିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବଳଶାଳୀ ବାଲି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତବଳରେ ଭାଲୁ-ପୂଛ ବାନରମାନେଠାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ପୃଥିବୀର ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ପୂରଣ କରିଦେଇଥିଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ ଓ ପର୍ବତର ନିମ୍ନ ଭାଗ ସମାନ ଦେହ ଥିବା ଏହି ବାନର ଦଳପତିମାନେ, ରାମଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ, ପୃଥିବୀକୁ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ଢାକି ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏଠାକୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବଡ଼ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ତିନି ରାନୀ, ସେବକ, ସେନା, ରଥ-ଘୋଡ଼ା ସହ ନିଜ ପୌରୋହିତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଭୂମିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମନସିକ ଆନନ୍ଦରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ଯେବେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ, ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କ ଚମତ୍କାର ସେନା ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ଏହାପରେ, ଭୂମିର ମୁଖ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଶରଥ ରାଜା ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅତି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଶାନ୍ତା ଓ ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହ ଚାଲିଗଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବାଁଧି ରଖିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଆଶାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରାଜା ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମର କଳ୍ପନା କରି ଖୁସିରେ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ଛଅ ଋତୁ କଟିଗଲା; ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ, ଚୈତ୍ର ମାସର ନବମୀ ତିଥିରେ, ଯେବେ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦିତ ହେଲା, ଅଦିତି ତାହାର ଅଧିପତି, ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଏକାସାଥି ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଉଦିତ ହେବା ସମୟରେ, କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଦେବତା ଅଂଶର ଅର୍ଧ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ, ରକ୍ତ ଓଠ, ମୃଦୁ ଢୋଳ ଧ୍ୱନି ସମ ଶବ୍ଦ ଥିଲେ। କୌଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ସହ ଅଦିତି ଯେପରି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗ ଭାଗୀ, ଭରତ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁମିତ୍ରା ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ନିପୁଣ ଓ ଶୂରବୀର। ଭରତ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଆଶ୍ଳେଷା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା, ଅଲଗା ଅଲଗା ଜନ୍ମି, ଶୀଳ ଓ ଶୋଭାରେ ଅପୂର୍ବ, ଦୁଇ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ତାରା ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ବଜୁଥିଲା, ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା। ସୁର ମଧୁର ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାଜର ଧ୍ୱନିରେ ମହାମାଣି ଖচিত ମଣ୍ଡପ ମାନ୍ୟ ମହା ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ରାଜା କବି, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଦାନ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଧନ ଓ ହଜାର ଗାଈ ଦେଲେ। ଏଗାର ଦିନ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେଠାରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ରାମ ଓ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କ ନାମକରଣ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୌର ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ; ସେମାନେଠାରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟପତାକା ସମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ସମାନ ମହତ୍ବ ଅର୍ଜନ କଲେ; ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୂରବୀର, ଲୋକମଙ୍ଗଳେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାମ ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଚଳ ଏବଂ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶୁଭ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳାଉଥିବାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ରୁଚି, ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମମୟ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ସେ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାରିରିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧନ୍ୟତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସମାନ ଥିଲେ; ରାମ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୋଇପାରୁନଥିଲେ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ବିନା ଖାଉନଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଶିକାର କରିବାକୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଛରୁ ଧନୁଧାରୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏହିପରି, ଭରତ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନିଷ୍ଠା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।