ବାରମ୍ବାର ଭାରତ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି, ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କଉଛ କି ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ କିଏ ଉପରେ ତୁମେ ଏଉଁ ପରି କୋର୍କୁଟି ଚିର, ଜଟା ଆଉ ଭାଗା ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଏଠାରେ ଆସିଛ? ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଏଉଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବାର କାରଣ କ’ଣ? ତୁମେ ସବୁ କଥା କହିବା ଉଚିତ।” କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ମହାନ ଆତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, କୈକେୟୀ ନନ୍ଦନ ଭାରତ, ଦୋହାଇ ଦେଇ, ଯୋଡ଼ା ହାତରେ, ଏକାଗ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ଆମ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତା, ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁତ୍ର ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଛାଡି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ମୋ ମା କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାମ, ସେ ଏହି ମହାପାପ କରି, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ମା, ରାଜ୍ୟ ଫଳ ହରାଇ, ବିଧବା ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଜର্জରିତ, ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିବେ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମ ଦାସ ଭାବେ କୃପା ଚାହୁଁ; ମଘବାନଙ୍କ ଭଳି, ଆଜି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଉ। ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ବିଧବା ମାନେ ତୁମ କୃପାର ଯୋଗ୍ୟ। ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ରାମ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଉଚିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ସମ୍ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ତୁମେ ଭୂମିର ନାଥ ହେଲେ, ଏହି ଭୂମି ବିଧବା ରହିବ ନାହିଁ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶରତ ରାତି ଜଗମଗ କରେ ଭଳି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଦାସ ଭାବେ, ତୁମ କୃପା ଚାହୁଁ। ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବଘ ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଚିରଂଜୀବି ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଅନୁସୃତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଚକ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ, ଚୋକେ ଲୁହା ନେଇ, ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମଙ୍କ ପଦପାଦ କୁ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇଲେ। ଭାଇ ଭାରତଙ୍କୁ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ମଦ ହାତୀ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଗୁଣବତୀ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟଳ; ଏପରି ଲୋକ କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବ? ମୁଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଭାରତ, ଏବଂ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମାକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଇଛା ସଦା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି ସ୍ଵୟଂ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ। ଏହି ଜଗତରେ ନୀତିମାନେ ଯେପରି ଜନନୀ, ପୁତ୍ର, ଶିଷ୍ୟ ଗଣନା କରନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଅରଣ୍ୟରେ କୋର୍କୁଟି ଚିର, ଭାଗା ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ବା ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ, ମୋ ରହିବା ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କ ଇଛା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯେପରି ନୀତିମାନ୍ ପିତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ, ସେପରି ମାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ରାଘବ, ଦୁଇ ନୀତିମାନ୍ ପିତାମାତା ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାର ଭଳି ଅନ୍ୟ କିଛି କିପରି କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ କୋର୍କୁଟି ଚିର ପିନ୍ଧି ରହିବି। ସମସ୍ତ ଲୋକର ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଭାଗ ବିଭାଜନ କରି, ମହାନ ରାଜା ଆଦେଶ ଦେଇ, ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମ ପିତା, ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ ଓ ନୀତିମାନ୍, ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଗ ଉପଭୋଗ କର। ମୃଦୁ ଭାରତ, ଚୌଦ ଅବସର ବର୍ଷ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ପିତାଙ୍କ ଦିଆ ଭାଗ ଉପଭୋଗ କରିବି। ମୋ ମହାନ ପିତା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନାଥ ଭଳି, ଯେ କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଲ ଭାବି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକି ରচিত ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଚାରି ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି, ସିଂହ ଭଳି ପୁରୁଷମାନେ, ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦୁଃଖ ଭରିତ ରାତି କଟିଗଲା। ପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ଭାଇମାନେ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର କରି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଲେ; କିଏ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ହେଲେ ଭାରତ, ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ମା, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ଦେଉଛି—ବିଘ୍ନ ବିନା ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର। ବଡ଼ ଜଳ ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ଭଳି, ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ତୁମ ବିନା ଅନ୍ୟ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏକ ଘୋଡାର ଗତି କିମ୍ବା ଗରୁଡର ଉଡାଣ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ତୁମ ଗତିକୁ ମୁଁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ରାଜା। ସଦା ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକ ହେଉଛି ସହଜରେ ବଞ୍ଚିଥାଏ, ହେ ରାମ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ଏକ ଗଛ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରୋପିତ ହୋଇ, ଦୟାରେ ଶୂଖି, ଅତି ଉଚ୍ଚ ହୋଇ, ଠାରୁ ବଞ୍ଚା କିଏ ଚଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ। ଗଛ ଫୁଲେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଯେ ଗଛ ରୋପିଥିଲେ ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ସଫଳତା ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ଉପମା, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝ; ଯଦି ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାସମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଳ୍ପୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ହେ ମହାନ ରାଜା, ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଅଜୟ ଭାବେ ରାଜ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖନ୍ତୁ। ମଦ ହାତୀମାନେ ତୁମ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ନାଦ କରନ୍ତୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।” ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚରଣ ଶୁଣି, ନାଗରିକ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ‘ଭଲ କହିଛନ୍ତି!’ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରି, ରାମଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ବିନୟ କଲେ।