ବନର ମାନବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉଚ୍ଚ ରୋଦନରେ ଆକାଶରୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇପାରୁଥିଲେ—ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ରୂପ ନେଇ, ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଅନେକ ବନର ଯୋଧ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶତ-ଶତ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନର ଦଳନାୟକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବନରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦଳପତି ଭାବେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂର ବନରମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ; କିଛି ହଜାର-ହଜାର ବନର ମଧ୍ୟରେ ଭଲୁକା-ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ଜଣ ଯାତ୍ରାରେ ସାଥି ହେଲେ। କିଛି ବନର ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କ ସେବା ରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ବନର ନାୟକ ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ, ନଳ, ନୀଳ, ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଣୀ ବନରଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗରୁଡ଼ ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସିଂହ, ବାଘ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଲି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଭଲୁକା-ପୂଛ ବନରମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ। ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ସାଗର ଓ ନାନା ବିଶେଷତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ବନର ଦଳପତିମାନେ ମେଘ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଦେଲେ। ଏଉଁପରି ଉତ୍ସବ ଓ ତୟାରି ମଧ୍ୟରେ, ଏବେ ଆପଣ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ମହାୟଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱମେଧ ଶେଷ ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ନିଜ ବ୍ରତ ଓ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେବକ, ସେନା ଓ ରଥାଦି ସହିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନଗରକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ସେନା ମଧୁର ହସ୍ତାକ୍ଷେପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଏବେ ଭୂମିପତିମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଶରଥ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମହାସମ୍ମାନ ଲାଗି, ଶାନ୍ତା ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଚିନ୍ତା କରି, ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଛଅ ଋତୁ ବିତିଗଲା। ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶମାସର ଚୈତ୍ର ନବମୀ ଦିନେ, ଆଦିତି ନିୟମିତ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦୟ ହେଉଥିଲା, ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାନେ ଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟ ରାଶିରେ ଲଗ୍ନ ଉପରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜଗନ୍ନାଥ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, କୌଶଳ୍ୟା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧାଂଶ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜବଂଶର ଶୋଭା, ଲାଲ ଆଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଲାଲ ଓଠ, ମୃଦଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନିର ଧାରୀ ଥିଲେ। କୌଶଳ୍ୟା ଏହି ଅପାର ତେଜ ଧାରୀ ପୁତ୍ର ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ମାତା ଆଦିତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ନିପୁଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଧ ଶକ୍ତିର ଧାରୀ। ଭରତ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମୀନ ଲଗ୍ନରେ ଜନ୍ମିଲେ; ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଆଶ୍ଳେଷା ନକ୍ଷତ୍ର, କର୍କଟ ଲଗ୍ନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଶରୀରରେ ମାନ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ତାରା ଦ୍ୱୟ ପରି ରୂପବାନ ଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ରବ ହେଲା ଓ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟ ମଧୁର ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ମହାଳ ମଣିମୟ ରଙ୍ଗିନ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ରାଜା ଗାୟକ, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଧନ ଓ ହଜାର-ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ଏଗାର ଦିନ ପରେ, ସେ ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ନାମକରଣ କଲେ—ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ସୌମିତ୍ରି ଭାବେ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭାବେ ନାମ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗରିକ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଧ୍ୱଜ ସମାନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ବିଦ୍ୟା, ଶୂରତା ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଗୁଣ ରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲେ। ତଥାପି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦରଣୀୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପବିତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚଳନାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ରତ, ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉତ୍ସୁକ; ଶିଶୁବୟସରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାରୀରିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣ ସମାନ; ରାମ ତାଙ୍କ ବିନା ଶୁଅନ୍ତି ନଥିଲେ। ରସାଳ ଭୋଜନ ଆସିଲେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ବିନା ଖାଉନ୍ତି ନଥିଲେ; ଯେବେ ରାଘବ ଶିକାର ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ...