ଭାଇ ଭାରତଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ପଦ୍ମ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ଜଳପଦ୍ମ ମୁଝିଯାଏ, ଧୂଳିରେ ଧାନ୍ୟ ହୋଇଥିବା ସୁନା, କିମ୍ବା ମେଘରେ ଆଛାଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଲିନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଜ୍ୱାଳା ତାଳକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ। ଭାଗ୍ୟର ଦୁଃଖ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲା। ଏପରି ଦୁଃଖିତ ମାତୃକୁ ଦେଖି, ବର୍ଷିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ରାମ, ଭାରତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ, ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚରଣସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କ ଚରଣଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ କରି ତାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ଏହିପରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଲେ, ସହରର ମୁଖ୍ୟ ନାଗରିକ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଭାରତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ହାତ ଜୋଡି, ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯେପରି ଭକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସମ୍ମିଳିତ ସଭାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମ ନେଲା: "ଭାରତ ଆଜି ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କ’ଣ କଥା କହିବେ?" ସେଠାରେ ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ତେମାନେ ତିନି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଭଳି ସଭାକୁ ଅଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ ରାମ, ଭାଇ ଭାରତଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଜପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଭାଇ, ତୁମେ ଏଠାକୁ କେଉଁ କଥା କହିବାକୁ ଆସିଛ, ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଜଟା ଧରି, ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସବୁ ଖୋଲାସା କର।" କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ, ହାତ ଜୋଡି, ଦୁଃଖରେ ଏହିପରି କହିଲେ: "ଆମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ମୋର ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସେ ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଅପରାଧ କଲେ, ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ ହେଲା। ମୋର ମାତା ଏବେ ରାଜ୍ୟର ଫଳ ହରାଇ, ବିଧବା ଓ ଦୁଃଖରେ ତପି, ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିବେ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମ ସେବକ ଭାବେ ତୁମର କୃପା ଚାହେଁ; ଆଜି ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରି ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଉ। ଏହି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ବିଧବା ମାଆମାନେ, ତୁମ କୃପା ଦାରା ଉଦ୍ଧାର ହେଉନ୍ତୁ। ଏହିପରି, ଧର୍ମାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ଭୂମି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତି ହେଲେ, ପୁନି ଏକାକୀ ହେବ ନାହିଁ; ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶରତ ରାତିକୁ ଅଲୋକିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ସେବକ ଭାବେ ତୁମର ଦୟା ଚାହେଁ। ଏହି ଚିରଞ୍ଜୀବି ପ୍ରଜାପରମ୍ପରା ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏହି ଧର୍ମକୁ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏପରି କହି, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ, ଅଶ୍ରୁପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପୁନି ରାମଙ୍କ ଚରଣକୁ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭାଇଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ: "ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଗୁଣବତୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ; ଏପରି ଲୋକ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କେଉଁ ଦୋଷ କରିପାରିବ? ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ କିଛି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏବଂ ତୁମେ ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଜ୍ଞତା ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଶିଷ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଠି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧର୍ମ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଅଜିନ୍ନ ଓ ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ ଅଟବୀରେ ବାସ କରିବି, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ହେବି—ଏହା ପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯେପରି ଜଗତ୍ ପୂଜିତ ଧର୍ମିକ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ରହିଛି, ସେପରି ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦୁଇ ଧର୍ମିକ ପିତାମାତା ମୋତେ ଅଟବୀକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ କିପରି ତାହା ଅନୁସରଣ ନ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର, ମୁଁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିବି। ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପରି ଭାଗ ବଣ୍ଟନ କରି, ମହାରାଜ ଆକାଶକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଅନୁସାରେ ତୁମେ ତୁମ ଅଂଶ ଭୋଗ କର। ମୁଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ଏହି ଅଂଶ ସ୍ୱୀକାର କରିବି। ମୋର ପିତା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାନିବି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ।" ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏଭଳି, ସେହି ସିଂହସଦୃଶ ଭାଇମାନେ, ସଙ୍ଗୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୁଃଖରେ ରାତି କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ଦିନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁତିପାଠ କରି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଥିଲେ; କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଯଦିଓ, ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।