ସୀତା ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର, ରାଜା ଦଶରଥ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାମ ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କନ୍ନାକଟୁଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ପାଇଁ ଇଙ୍ଗୁଦି ଚାଉଳର ପିଠା ଏଣିକି ଦାରୁର ଉପରିବସ୍ତ୍ର ନେଇଆ। ମୁଁ ମୋର ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଯିବି।" ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, "ସୀତା ଆଗରେ ଯାଉ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଚାଲ, ମୁଁ ପଛରେ ଆସିବି, କାରଣ ଏହି ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।" ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ରାମଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ତୀରକୁ ନେଇଗଲେ। ଅନେକ କଷ୍ଟରେ ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହାର କୂଳ ସବୁବେଳେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥାଏ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ପବିତ୍ର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ କାଦମାଟି ନଥିବା ତୀର ବାଛି, ଜଳ ତର୍ପଣ କରି କହିଲେ, "ଏହି ଜଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଛୁ, ହେ ରାଜନ୍।" ପୃଥିବୀର ଏହି ସ୍ୱାମୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଅଞ୍ଜଳିରେ ଜଳ ଧରି, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି କହିଲେ, "ହେ ରାଜସିଂହ, ମୋର ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅବିଘ୍ନ ଜଳ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ପିତୃଲୋକରେ ପହଞ୍ଚୁ।" ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଆସି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ। ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଇଙ୍ଗୁଦି ଚାଉଳ, ବାର୍ଲି ଏବଂ ବେର ମିଶାଇ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ପିଠା ରଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ରାମ କହିଲେ, "ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ଯଥାଯଥ ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଯେପରି ମଣିଷ ଖାଏ, ସେପରି ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।" ଏପରି କରି, ରାମ ଏହି ପଥରେ ଆଉଥରେ ଫେରି, ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାକୁ ଚଢ଼ିଲେ। ତାପରେ ଶିବିକା ମୁହଁରେ ପହଞ୍ଚି, ଭୂମିପତି ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବରତ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସେମାନେ, ସୀତା ସହିତ, ଦୁଃଖରେ ଅର୍ଦ୍ଦନାଦ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି, ବରତଙ୍କ ସେନା ଭୟଭିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ବରତ ରାମଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଛନ୍ତି; ଏହି ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ୟଜନ ଶୋକରୁ ଉପଜିଛି।" ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅପନ ଶିବିର ଛାଡ଼ି ଏକେ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। କିଏ ଘୋଡ଼ାରେ, କିଏ ହାତୀରେ, କିଏ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଏବଂ କିଏ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଭାଇମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯାନରେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଗର୍ଜନା ସହିତ, ଏକଠି ହେଇ ଆସିଲେ। ଏହି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଯାନମାନେ ଭୂମିକୁ ଠୋକି, ଆକାଶରେ ବଦଳ ମିଶିବା ସମୟର ଧ୍ୱନି ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦରେ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ଛୁଆମାନେ ସହିତ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବନ୍ୟଶୁଆର, ନେଉଳ, ମହିଷ, ସାପ, ବାନର, ବାଘ, ଅଜା, ଗବୟା ଏବଂ ହରିଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଠି ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ରଥାଙ୍ଗ, ନଟ୍ୟୂହ, ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ, ପ୍ଲବ, କୋକିଳ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ ଏଉଁଅଁ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଗଲା, ଭୂମି ଲୋକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା—ଏ ଦୁଇଁ ଦିଗ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଇଲା। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏକାକି ଭୂମିରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ କୈକେୟୀ ଓ ମନ୍ଥରାକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ସହିତ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ପିତା ପୁଅକୁ ବା ମାଆ ଝିଅକୁ ଯେପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। କିଛି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କିଛି ନମସ୍କାର କଲେ; ପ୍ରଭୁ ରାମ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। ସେଠାରେ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଧ୍ୱନି ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଢଙ୍ଗାର ଗର୍ଜନା ପରି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ଦଶରଥଙ୍କ ରାନୀମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରକୁ ଆସିଲେ। ରାଜମହିଳାମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲି, ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେଉଁଠାରେ ବସୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଦେଖିଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ମୁହଁରେ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଳାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ସେଠି, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୋ ପୁଅମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ବନକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଠାରୁ, ସୁମିତ୍ରା, ତୁମ ପୁଅ ସଦା ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଅବିରତ ଜଳ ଆଣିଥାଏ। ତୁମ ଛୋଟ ପୁଅ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ; ସେ ଯାହା କରେ, ଭାଇ ପାଇଁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ୍ ରହି କରେ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁଅ କଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ଅଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅନୂଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଆଣେ।