ଭାରତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଭଲପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ପିତୃଲୋକରେ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ; ଏବଂ ରାଘବ, ତୁମେ ଆମ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତୁମେ ଫେରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ସବୁବେଳେ ତୁମେଠାରେ ଲାଗିଥିଲା; ତୁମେ ଦୂରେ ଥିବାରେ, ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅସୁସ୍ଥ ହେଇ, ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆମ ପିତା ପରଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।” ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ରାଘବ ରାମ ବେହୋଶ ହୋଇପଡିଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଏହି କଥା ମନେ ଯେପରି ଦାନବଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଫିଙ୍କିଲେ, ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଅତିବେଦନା ଦେଲା। ରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଧରି ଜଙ୍ଗଲରେ କୁହୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଥିବା ଫୁଲ ଭର୍ତ୍ତି ଗଛ ପରି ଭୂମିକୁ ଢେଲି ଗଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡି ଥିବା ରାମ, ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ନଦୀ କୂଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଏଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ସୀତା ସହ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟି ଜଗେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାମ ହୁଶ ଆସି, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିବାରେ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଦୟନୀୟ ଶବ୍ଦରେ ଅନେକ କଥା କହିଲେ। ପୃଥିବୀର ଧର୍ମରାଜ ପିତାଙ୍କ ପରଲୋକ ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତଙ୍କୁ ଧର୍ମଅନୁସାରେ କଥା କହିଲେ, “ମୋ ପିତା ଯେଉଁପଥେ ଯିବାକୁ ଥିଲେ, ଏବେ ଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ କଣ କରିବି? ସେ ମହାନ ରାଜା ଛାଡ଼ି ଆୟୋଧ୍ୟା କିଏ ଚାଲାଇବେ? ମୁଁ ଯେଉଁ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପରଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, ସେଠିପାଇଁ ମୋର କଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି? ଭାରତ, ତୁମେ ଏହି ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ତୁମେ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଛ। ମୋର ଅବଧି ଶେଷ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମନ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ରାଜା ବିନା ଆୟୋଧ୍ୟା ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଛି। ଭାଇ, ମୋ ଅବଧି ଶେଷ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ କିଏ ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ କରିବେ?” “ଏକଥା ଭାରତଙ୍କୁ କହି ରାଘବ ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ‘ସୀତା, ତୁମ ପିତାଶ୍ରୀ ଚଳିଗଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ ପିତାହୀନ ହେଲୁ। ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଆମକୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଦେଲେ।’ ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭଳି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, ‘ଆସ, ଆମେ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଅଞ୍ଜଳି କରିବା ଉଚିତ।’ ସୀତା ତାଙ୍କ ପିତାଶ୍ରୀ ପରଲୋକକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ରାମ, ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ଦୁଃଖିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଇଙ୍ଗୁଦି ଚାଉଳର ପିଠା ଏଣି ଆଣ, ଏକ ଚିର ଗାନ୍ଧା ଛାତି ଆଣ; ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଅଞ୍ଜଳି କରିବି। ସୀତା ଆଗକୁ ଯିଅ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲ; ମୁଁ ପଛରେ ଯିବି, ଏହି ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।” ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ନିୟମିତ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜକୁମାରମାନେ ମିଳି ରାଘବଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ମଙ୍ଗଳମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ତୀରକୁ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଫୁଲ ମଣ୍ଡିତ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ପରିଶୁଧ୍ଧ, କାଦୁଁ ହୀନ, ତୀବ୍ର ବାହିଥିବା ଜଳରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଜଳଅଞ୍ଜଳି ଦେଲେ—‘ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ, ରାଜନ୍।’ ରାମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ପୂରା ଜଳ ହାତରେ ଧରି କନ୍ଦି କହିଲେ, “ରାଜାଧିରାଜ, ମୁଁ ଆଜି ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଓ ଅବିନାଶୀ ଜଳ ଦେଉଛି, ଆପଣ ପିତୃଲୋକରେ ଏହି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ପରେ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମନ୍ଦାକିନୀର ତଟ ଛାଡ଼ି ଫେରିଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଅଞ୍ଜଳି କରିଲେ। ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଇଂଗୁଦି ଚାଉଳ ଓ ବାର୍ଲି ମିଶ୍ରିତ ପିଠା ରଖି, ଦୁଃଖରେ ରାମ କନ୍ଦି କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆମେ ଯେପରି ଅପ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଛୁ, ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୋଗ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଜଣେ ମଣିଷ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଭୋଗ କରନ୍ତି।” ତାପରେ ସେଇ ପଥରେ ରାମ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟ ଛାଡ଼ି ପାହାଡ଼ର ଶୋଭାମୟ ଢାଳି ଚଢ଼ିଲେ। ଘର ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଭାରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର ରୋଦନ ଶବ୍ଦରେ ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଲା; ଭାଇମାନେ ଓ ବୈଦେହୀ ସୀତା ସହ ଦୁଃଖରେ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି କନ୍ଦିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖର ରୋଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭାରତଙ୍କ ସେନାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଭାରତ ରାମଙ୍କ ସହ ମିଳିଛନ୍ତି; ଏହି ମହାଶବ୍ଦ ମୃତ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରୁପାତ୍ର ହେଉଛି।” ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଶିବିର ଛାଡ଼ି, ଏକାଠି ଏହି ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। କେହି ଘୋଡ଼ାରେ, କେହି ହାତୀରେ, କେହି ଶୁଭ୍ର ଶୋଭିତ ରଥରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ପଦେପଦେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।