ଭାରତ ରାମଙ୍କୁ ଭାବୁକ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ରାଘବ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚଳ, ଆମର ବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ ତୁମେ ଅଭିଷେକ ହେବାକୁ ପଡିବ। ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଏକ ମାନବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ ସେ ଦେବତା, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କୈକୟାରେ ରହୁଥିଲି ଏବଂ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲା, ଆମର ପବିତ୍ର ପିତା, ଯେଉଁଠି ନୀତିବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଇଥିବା ପରେ, ରାଜା ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ଭରି ଗଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ରାମ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡିଲେ। ଭାରତଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅସ୍ତ୍ର ପରି ରାମଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା। ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଧରି ରାମ ଜଙ୍ଗଳରେ କାଟି ଦିଆଯାଇଥିବା ଫୁଲ ଭରା ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ଡେଇ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ରାମ ଏକ ଥକି ଯାଇଥିବା ବୃହତ୍ ହାତୀ ପରି ଉପକୂଳରେ ଶୁଇ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଶୂର ବାଣଧରୀ, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅନ୍ତର୍ଭୁତ ହୋଇ, ସୀତା ସହ ରାମଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟିଲେ। ଅନ୍ତେ ଚେତନା ଫେରି ଆସିଲା, ରାମଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା, ଏବଂ ସେ ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରାମ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଭାରତକୁ କହିଲେ, “ମୋ ପିତା ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? କିଏ ଏହି ନାଗରୀକୁ ଶାସନ କରିବ? ମୋ ପାଇଁ କି ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ମୋ ପିତା ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିଲି ନାହିଁ? ଭାରତ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଛ। ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେଲା ମଧ୍ୟ, ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ଫେରିବାକୁ ମୋର ମନ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ନାହିଁ। ଏବଂ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ କିଏ ପୁନି ଶାସନ କରିବ? ପିତା ମୋ ଭଲ ଆଚରଣ ଦେଖିଲେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏବେ କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନମୁହା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବି?” ଏଭଳି କହି ରାମ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ସୀତା, ତୁମର ଶ୍ବଶୁର ଚଳିଗଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏବେ ପିତାହୀନ; ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତିନି ଭାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଲା। ଭାଇମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅନେକ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, “ଆସ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଅ।” ସୀତା ତାଙ୍କର ଶ୍ବଶୁରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଆଖି ତଳେଇଲେ। ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଦୁଃଖ ଭରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଚୁଣା ରୁଟି ଓ ବାର୍କର ଉପର ଚାଦର ଆଣ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଉ। ସୀତା ଆଗରେ ଚଳ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚଳ, ମୁଁ ପଛରେ ଯିବି, କାରଣ ଏହି ପଥ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ।” ସୁମିତ୍ରାନ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ରାମ ପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ସମନ୍ତର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜକୁମାରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ସେମାନେ ଫୁଲ ଭରା ଉଦ୍ୟାନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଶୁଭ୍ର, ପବିତ୍ର ଏବଂ କାଦାହୀନ ଘାଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ କହିଲେ, “ରାଜା, ଏହି ଜଳ ତୁମ ପାଇଁ।” ପୃଥିବୀର ଲୋକପତି ରାମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଜୋଡି, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ରାଜା, ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଜଳ ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ତୁମେ ପିତୃଲୋକରେ ଥିଲେ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ କର।" ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାମ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ତୀର ଛାଡି ଫେରି ଆସି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ। ଦର୍ଭା ଘାସର ଶୟନରେ ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଚୁଣା ଓ ବାର୍ଲି ମିଶା ରୁଟି ରଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଏହି ଆହାର ଗ୍ରହଣ କର, ଆମେ ଯଥାଯଥ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେମିତି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଖାଉଥିବା ଆହାର, ସେମିତି ପିତୃମାନେ ପାଇଥିବା ଆହାର।" ଏହି ମାର୍ଗରେ ଫେରି ଆସି, ରାମ ପ୍ରଭୁ ଦର୍ଶନୀୟ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଚଢିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ରନିର୍ମିତ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭାରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାହୁଲେ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ଏହିପରି ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ।