ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜ୍ୟପାଳନର ଉଚିତ ମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି । ସେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, "ଭାରତ, ତୁମେ କି ସମୟରେ ତୁମ ସେନାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ଦେଉଛ? ଏଥିରେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ ତ? କାରଣ, ଯଦି ଏଥିରେ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ସେନାମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ବିଗଢ଼ିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ।" ତାପରେ ଶ୍ରୀରାମ ପଚାରିଲେ, "ତୁମ ପାଖରେ ନବବଂଶୀ ପୁଅମାନେ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଧାନମାନେ, ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ଏମିତି ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ, କୁଶଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ପ୍ରଭାଷୀ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ କଥା କହିପାରିବା ଗ୍ରାମ୍ଯ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି? ତୁମେ ତାଲିକା ଅନୁସାରେ ଦଶଟି ନିଜ ସ୍ଥାନ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ସ୍ଥାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତିନିଜଣ ସ୍ପାଇ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଏକାପରି ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିବେ, ଏହା ଜାଣ? ତୁମେ ଅସଦ୍ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କୁ ଦୂରେ ରଖ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ ଦୂର କର, କେବେ ବଳହୀନକୁ ଉପେକ୍ଷା କରନି ।" "ପୁତ୍ର, ତୁମେ କି ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼, ଏବଂ ନିର୍ଥକ ବିଷୟରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି? ଏମାନେ ମୂଢ଼ତାରେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଶିଖି, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିର୍ଥକ କଥା କହି ଆପଣଙ୍କୁ ବିବ୍ରାନ୍ତ କରିଦେଇଥାନ୍ତି ।" "ପିତା, ଆମ ପୂର୍ବଜ ନାୟକମାନେ ଯେଉଁ ସହରରେ ବସୁଥିଲେ, ସେ 'ସତ୍ୟ' ନାମକ ସହର, ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥରେ ଭିଡ଼, ଏଉଁଠି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତି ଅଛି କି? ସେଠାରେ କି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶାନ୍ତ, ଉତ୍ସାହୀ ଓ ହଜାର ହଜାର ଉତ୍ତମ ଲୋକଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? ଏହି ଆୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ସହର, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଭବନ, ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକମାନେ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦୁଃଖ ରହିତ, ତୁମର ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଛି କି?" "ସହର କି ଶତଶଃ ଭବନ, ଜନସମୂହ, ଦେଉଳ, ଧର୍ମଶାଳା ଓ ପୋଖରୀରେ ଶୋଭିତ? ସେଠାରେ କି ଖୁସିଆଲ ନର-ନାରୀ, ଉତ୍ସବ ଓ ଉପହାରର ଚକଚକ, ଉତ୍ତମ ଚାଷ, ଗୋ-ଧନର ଅଧିକ୍ୟ ଓ ହିଂସା ରହିତ? ସହର କି ଅଧର୍ମୀ ଓ ମୃଗ ରହିତ, ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଖନିଜ ଧନରେ ଶୋଭିତ? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମୁକ୍ତ, ସମୃଦ୍ଧ, ଏଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ଭାବେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି କି, ରଘୁନନ୍ଦନ?" "ତୁମ ପ୍ରିୟ କୃଷକ ଓ ପଶୁପାଳକମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? କାରଣ, ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ । ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା ନକରି ସୁରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳ ଦେଉଛ? ରାଜା ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥାଏ ।" "ତୁମେ ନାରୀମାନେ କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭରସା କର, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା କେବେ କହନି? ହାତୀ ଅରଣ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ, ଗୋ-ଧନ ପ୍ରଚୁର, ରାଜ ଶାଳାର ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ? ରୋଜ ସକାଳେ ଶୋଭା ପାଇ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛ?" "ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଖୋଲା ଭାବେ, ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି, ସଫଳ ହେଉଛି କି, ନା କି କାରଣ ଦେଇ ଅଧୂରା ରହିଯାଉଛି? ତୁମ ସମସ୍ତ କୋଟ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସହିତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୁସଜ୍ଜିତ? ତୁମ ଆୟ ବେଶି, ବ୍ୟୟ ସଂଯମିତ, ଧନ ଅପାତ୍ରରେ ଯାଉନାହିଁ? ବ୍ୟୟ କି ଦେବତା, ପିତୃ, ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୀର, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଛି?" "ଏହି ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଶୁଧ୍ଧ ହୃଦୟ, କେବେ ଚୋର ଭାବେ ଅଭିଯୁକ୍ତ, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ତଦନ୍ତ ବିନା ଦଣ୍ଡିତ, ଲୋଭରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉନାହାନ୍ତି? ଚୋର, ଯାହାକୁ ସମୟରେ ଧରି ତଦନ୍ତ କରାଯାଏ, ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେ କେବେ ଧନ ଲୋଭରେ ଛାଡ଼ାଯାଉନାହିଁ? ଆପଦ୍ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ, ତୁମ ସୁଶିକ୍ଷିତ, ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମ ହିତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି କି?" "ଯେଉଁ ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକ ଅନ୍ୟାୟ ଦଣ୍ଡରେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡଦାତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ପ୍ରଧାନ ଚିକିତ୍ସକମାନେ କୁ ଦାନ, ଚିନ୍ତା, କଥା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଓ ସମ୍ମର୍ଥନ କର? ଶିକ୍ଷକ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବୀ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, କୁଶଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ?" "ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧନକୁ ଉନ୍ନତ କର, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ କ୍ଷତି ଦେଉନାହିଁ? ଜୟୀମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ—ଏହି ତିନିକୁ ଭଲଭାବେ ବଣ୍ଟି କର? ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିପାରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ କି ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି?" "ତୁମେ ନାସ୍ତିକ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ, କ୍ରୋଧ, ଅସାବଧାନତା, ବିଳମ୍ବ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଅବମାନ, ଆଳସ୍ୟ ଓ ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଦୂରେ ରହ? ଏକା ଏକା ଚିନ୍ତା, ଅପରିଚିତଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ନକରିବା, ରହସ୍ୟ ରକ୍ଷା ନକରିବା ଏହି ଦୋଷ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କର?" "ତୁମେ ରାଜଧର୍ମର ଚୌଦ୍ଦ ଦୋଷ, ଯଥା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବହେଳା, ସମୟରେ ଉଠି ନ ହେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କର? ତୁମେ ଦଶ, ପାଞ୍ଚ, ଚାରି, ସାତ, ଆଠ, ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣ? ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ସହିତ ଷଡ୍ବିଧ ନୀତି, ଦୈବ ଓ ମାନବ ଉପାୟ, ବିଶ୍ବୟ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବିଷୟମାନେ ଜାଣିଛ? ତୁମେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସେନାଯାତ୍ରା, ଦଣ୍ଡ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ, ସମ୍ମିଳନ ଓ ବିରୋଧ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛ? ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଚାରିଜଣ କିମ୍ବା ତିନିଜଣ କିମ୍ବା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏକାକି କିମ୍ବା ଏକାକି ମନ୍ତ୍ରଣା କର?" ଏହିପରି ଶ୍ରୀରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କିପରି ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇବେ ଓ ଧର୍ମ, ନୀତି, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଲୋକମଙ୍ଗଳ କେମିତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବେ, ତାହା କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି ।