ଭଗବତ ରାମାୟଣର ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପୂଛିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟପାଳନ ଓ ନୀତିର ଅନେକ ଦିଗରେ ଚିନ୍ତା ଦେଖାଯାଏ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଭାରତଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ସେନାପତିମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ଓ ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ କି ନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଛନ୍ତି କି? ତାପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, ଭାରତ ସେନାମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦେୟ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେଉଛନ୍ତି କି, ବିଳମ୍ବ ନ କରି? କାରଣ, ଯଦି ଏଥିରେ ବିଳମ୍ବ ହେଉଥିବା, ସେନାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ବିକୃତ ହୋଇପାରନ୍ତି, ଏହା ରାଜା ପାଇଁ ବଡ଼ ଅନର୍ଥ। ଏହିପରେ, ରାମ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏହି ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଅନ୍ୟନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ନିବେଦିତ ଅଛନ୍ତି କି, ଏବଂ ସେମାନେ ଭାରତଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ? ଭାରତ ତାଙ୍କର ଦୂତ ଭାବରେ ଏକ ଶିକ୍ଷିତ, କୁଶଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ନିପୁଣ ଲୋକଙ୍କୁ ନିମ୍ନବର୍ଗରୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି କି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କଥା କହିପାରିବେ? ଏହିପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, ଭାରତ ତାଙ୍କର ଦଶ ଦଳ ଓ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ପାଞ୍ଚ ଦଳ, ଏବଂ ତିନି ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଠାର ଅଂଶର ଖବର ରଖିପାରିବେ କି? ସେ ଅସମ୍ବିଧାନିକ ଲୋକମାନେ ଓ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିବେ କି, ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ କଦାପି ଅବହେଳା କରିବେ ନାହିଁ? ଏହିପରେ ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ, ସେ ଭୂତିକ ମନୋଭାବ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ମିଶିବାକୁ ବାରଣ କରିଛନ୍ତି କି, କାରଣ ଏମାନେ ଅନର୍ଥ ସୂତ୍ର ଉପରେ ନିପୁଣ? ତଥା, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ, ଏମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଶିଖି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ କଥା କହିଥାନ୍ତି। ଏହିପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ସହର 'ସତ୍ୟ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଆ, ସେ ସହର ଆଜି ଉନ୍ନତ ଅଛି କି? ସେ ସହର କି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଲଗ୍ନ ଓ ସଂଯମୀ ଅଛନ୍ତି କି, ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଆ? ଏହି ସହର କି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ ଓ ନିପୁଣ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ଆୟୋଧ୍ୟା କି ଭାରତଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସୁଉନ୍ନତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ? ସହର ଶତାଧିକ ଅଟାଳିକା, ମନ୍ଦିର, ବିଶ୍ରାମ ଗୃହ ଓ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କି? ସେଠି ମେନେ ଓ ଜନନୀମାନେ ହସୁଥିବା, ଉତ୍ସବ ଓ ମିଳନରେ ଚମକୁଥିବା, ମେଦିନୀ ଚଉଁସି ସୁସଂସ୍କୃତ, ଗୋଧନ ଅଧିକ ଓ ହିଂସା ଶୂନ୍ୟ କି? ସହର କି ଅଧର୍ମୀ ଲୋକ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ଶୂନ୍ୟ, ଭୟ ରହିଥିବା, ଖଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ଏ ଅଞ୍ଚଳ, ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, କି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ସେଠି ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ଓ ସୁଖୀ? ଭାରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜନମାନେ, ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ କରିଥିବା, କି ସେମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଭଲ ରଖିଯାଇଛନ୍ତି? କାରଣ ବିଶ୍ୱରେ ଶୁଭ ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ସେମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଓ ହିତ ଯଥାଯଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନିବାସୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ଭାରତ କି ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି? ସେମାନେ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ କରିଛନ୍ତି କି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା କଥା ଦେଉନାହିଁ? ହାତୀ ଅଟା ଭଲ ରକ୍ଷା କରାଯାଉଛି କି, ଏବଂ ଗୋଧନ ପ୍ରଚୁର? ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ରାଜା ଅଟାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି କି? ଭାରତ କି ଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ରୂପରେ ମହାପଥରେ ଜନମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି? ତାଙ୍କର କର୍ମଚାରୀମାନେର କାମ କି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ହେଉଛି, ନାହିଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଅଛି? ଭାରତଙ୍କ ଦୁର୍ଗମାନେ କି ଧନ, ଧାନ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ କାରିଗର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ? ଭାରତଙ୍କ ଆୟ ଅଧିକ, ଓ ବ୍ୟୟ ସଂଯମିତ? ରାଜକୋଷ କି ଅପାତ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଅଯାଉନାହିଁ? ଭାରତଙ୍କ ବ୍ୟୟ କି ଦେବତା, ପୂର୍ବଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୋଧ୍ୟା, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ? ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଶୁଭ ହୃଦୟ ଥିବା, କି ଚୋର ଭାବରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ହୁଅନାହିଁ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତଦନ୍ତ ବିନା ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ, ଲୋଭ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନାହିଁ? ଚୋର କି ନିୟମିତ ଭାବେ ଧରାଯାଇ, ପ୍ରମାଣ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଏବଂ ଧନ ଲୋଭରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନାହିଁ? ଭାରତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସପାତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମ ଭାବେ ଭାରତଙ୍କ ହିତ ଦେଖନ୍ତି? ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧୀ ଭାବରେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଧନକୁ ନାଶ କରେ। ଭାରତ କି ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ପାଇଁ ଦାନ, ଚିନ୍ତା ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ତିନିପ୍ରକାର ହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି? ଭାରତ କି ଶିକ୍ଷକ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୱୀ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, କୁଶଳମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି? ଭାରତ କି ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧନକୁ ସମ୍ବଳ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାଗ ଓ ଲୋଭରେ ଏହି ଦୁଇ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ଯୁଦ୍ଧ, ଧର୍ମ ଓ କାମର ସମୟ ଜାଣି, ଭାରତ କି ସମୟାନୁସାରେ ଏହାକୁ ବିଭଜିତ କରି ସେବା କରନ୍ତି? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ, କି ଭାରତଙ୍କ ଏବଂ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି? ଭାରତ କି ନାସ୍ତିକ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, ଅସାବଧାନତା, ଆଲସ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବାକୁ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି? ଭାରତ କି ସ୍ୱୟଂ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଅନଭିଗ୍ୟମାନେ ସହ ସମ୍ମତି କରିବା, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିବା, ଗୁପ୍ତ କଥା ରକ୍ଷା କରିବା ଅସମର୍ଥତା ବର୍ଜନ କରନ୍ତି? ଭାରତ କି ଚୌଦ କ୍ଷତିରାଜ ଦୋଷ—ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଅବହେଳା, ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ନ ହେବା, ଇତ୍ୟାଦି—କୁ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି? ଭାରତ କି ଦଶ, ପାଞ୍ଚ, ଚାରି, ସାତ, ଅଠ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ଶାସ୍ତ୍ର ଶାଖାର ଅର୍ଥ ସଠିକ୍ ବୁଝନ୍ତି? ଭାରତ କି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମ କରି ଷଡ୍ନୀତି, ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ତତ୍ତ୍ୱ, ବିଶ୍ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷୟ ଚକ୍ର ବୁଝନ୍ତି?