ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ଭ୍ରାତା ଭରତଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନମାନେ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟପାଳନ ଓ ନୀତିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି। ରାମ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଛନ୍ତି, "ଭରତ, ତୁମେ ତୁମ ମୁଖ୍ୟ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମରେ, ମଧ୍ୟମ କ୍ଷମତା ଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ କ୍ଷମତା ଥିବାମାନଙ୍କୁ ସର୍ବନିମ୍ନ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି? ତୁମେ ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି, ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ପାପ, ଶୁଦ୍ଧ, ପିତାମହ ଓ ପିତାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଆସିଥିବା, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛ? ତୁମର ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ତୁମ ଶାସନକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଦଣ୍ଡ ଓ ଜନସାଧାରଣର ଅତି ଦୁଃଖରେ ବିଘ୍ନିତ ହେଉଛି କି? ପୂଜାରିମାନେ କିମ୍ବା ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପ୍ରଶଂସନୀୟ ଉପହାର ନେଉଛନ୍ତି ଓ ତାହା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ କି ତୁମକୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି କି? ଯିଏ ଚାଳାକ ଚର, ଦୁଷ୍ଟ ଡାକ୍ତର, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଲୋଭୀ, ତାଙ୍କୁ ଯଦି ଦଣ୍ଡ ନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ଏମିତି ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି, ଯିଏ ଶୂର, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶୁଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ କ୍ଷମତାଶୀଳ? ତୁମର ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳୀ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ, ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ? ସେନାମାନେ କି ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ପାଉଛନ୍ତି କି, ବିଳମ୍ବ ହେଉନାହିଁ? କାରଣ, ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ସେନା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି, ଏହା ରାଜା ପାଇଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ। ମୁଖ୍ୟ କୁଳର ସମସ୍ତ ପୁଅ, ବିଶେଷକରି ମୁଖ୍ୟମାନେ, କି ତୁମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ? ତୁମେ ଏମିତି ଦୂତ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି, ଯିଏ ଶିକ୍ଷିତ, କୌଶଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କୃଷିକ ଜନ, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ କଥା କହିପାରେ? ତୁମେ ଦଶଟି ନିଜ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଅଠାରଟି ଅସ୍ଥାନ ତିନି ଚର ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣିଛ କି? ତୁମେ ଅନିଷ୍ଠମନ୍ତ୍ରୀ, ବିପକ୍ଷୀ, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖ, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ କି? ଭରତ, ତୁମେ ଲୋଭୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ଏଡ଼ାଉଛ କି? କାରଣ, ସେମାନେ ଅପରିପକ୍ବ, ଅନାବଶ୍ୟକ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଶିଖି ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହନ୍ତି। ପୁରାତନ କଳରେ ଯେଉଁ ନଗର ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଅଧିବାସ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ସତ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥରେ ଭରିଥିଲା, ସେହି ନଗର କି ଏଉଁଠି ଅବିକଳ ଅଛି? ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କି ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଂଯମୀ, ଉତ୍ସାହୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘିରିଛନ୍ତି କି? ଆୟୋଧ୍ୟା କି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ, ପାରଙ୍ଗତ ଡାକ୍ତରମାନେ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଭଲ ଭାବରେ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଛ? ଏହି ନଗର କି ଶତଶଃ ଗୃହ, ଘନ ବସତି, ମନ୍ଦିର, ବିଶ୍ରାମ ଗୃହ, ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ଏଠାରେ କି ଉଲ୍ଲାସିତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାବେଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଚାଷ ଜମି, ଗୋମାସ୍ତାନ ଏବଂ ହିଂସା ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି? ନଗର କି ଧର୍ମହୀନ ଲୋକ ଓ ଅପରିଚିତ ପଶୁ ଶୂନ୍ୟ, ଭୟ ରହିତ ଓ ଖଣିଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ, କି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଏଠାରେ ଜନମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି କି? ତୁମ ପ୍ରିୟ କୃଷକ ଓ ପଶୁପାଳକ ଲୋକମାନେ କି ଭଲ ଅଛନ୍ତି? କାରଣ, ବିଶ୍ୱର ସୁଖ ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ କଳ୍ୟାଣ କି ଅବହେଳିତ ହେଉନାହିଁ? ରାଜା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମହିଳାମାନେ କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଛ କି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କି? ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କର, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା କହୁନାହିଁ କି? ହାତୀ ଅରଣ୍ୟ କି ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ, ଗୋବଂଶ ପ୍ରଚୁର? ରାଜସ୍ଥାନୀୟ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ କି ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ? ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଶୋଭିତ ଭାବରେ ମହାପଥରେ ଜନମାନେ ଆଗରେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛ କି? ତୁମର କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ କାମ କି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ହେଉଛି, କିମ୍ବା ଅଧୂରା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି? ସମସ୍ତ କୋଟ କି ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ କାରିଗର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ? ତୁମର ଆୟ କି ପ୍ରଚୁର ଓ ବ୍ୟୟ କମ୍? ରାଜଧନି କି ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ? ତୁମର ବ୍ୟୟ କି ଦେବତା, ପିତୃ, ଆଗନ୍ତୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ? ଉତ୍ତମ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ କି ଚୋରି ଅଭିଯୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପରୀକ୍ଷା ବିନା ଦଣ୍ଡିତ ହେଉନାହିଁ, ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟାୟ ଦଣ୍ଡ ନ ମିଳିଛି? ଅପରାଧୀ, ଯିଏ ଚୋରିରେ ଧରାଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ କି ସମୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ ଓ ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଧନଲୋଭରେ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ? ସମୟ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ତୁମର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କି ତୁମ ହିତ ଦେଖନ୍ତି? ଅନ୍ୟାୟ ଅଭିଯୋଗରେ ଯେଉଁମାନେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୁ କି ଦଣ୍ଡଦାତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁଙ୍କୁ ନାଶ କରେ? ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ପାଇଁ ଦାନ, ଚିନ୍ତା ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ସହଯୋଗ କର? ତୁମେ ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବୀ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ସମ୍ମାନ କର? ତୁମେ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧନକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ କାମ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଏହାକୁ କ୍ଷତି କରନାହିଁ? ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ଧନ, ଧର୍ମ ଓ କାମ—ଏତିକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବଣ୍ଟନ କର? ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୌର ଓ ଜନପଦ ଲୋକମାନେ କି ତୁମ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି?