ଭାରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶ୍ରୀରାମ ଏପରି କହିଲେ— "ଭାରତ, ଏକ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ହଜାର ଅବିବେକୀ ଲୋକଠାରୁ ଅଧିକ ଉପକାରୀ, କାରଣ ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ଏକ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରେ। ରାଜା ଯଦି ହଜାର କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ଅବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଭରସା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ କୌଣସି ନିଜସ୍ୱ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିନଥାଏ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ଜଣ ଚତୁର, ଶୂର, ଦକ୍ଷ ଓ ବିବେକୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟକୁ ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ। ତୁମର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ସେବକମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କି ନାହିଁ, ମଧ୍ୟମ କ୍ଷମତା ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଓ ଅପରାଧମାନେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କି ନାହିଁ? ତୁମେ ଏପରି ମନ୍ତ୍ରୀ ଚୟନ କରିଛ କି ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ପବିତ୍ର, ବଂଶଧରା ଓ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ? ହେ କୈକେୟୀନନ୍ଦନ, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ତୁମର ଶାସନକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ତୁମର ରାଜ୍ୟ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ? ପୁରୋହିତମାନେ କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି କି, ଯେପରି ଏକ ଦୃଷ୍ଟ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଦାନ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କରନ୍ତି? ଯେଉଁ ଲୋକ ଚାଳାକିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚିକିତ୍ସକ ଯେଉଁମାନେ ଦାସମାନେ କୁ ଦୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଶୂର ଓ ପଦଲୋଭୀ, ସେମାନେ ଦଣ୍ଡ ନ ପାଇଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ କି ଏପରି ବିର ମହାନାୟକ କୁ ସେନାପତି କରିଛ, ଯିଏ ଶୂର, ବିଦ୍ୱାନ, ଦୃଢ, ପବିତ୍ର, ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ? ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ସେନାପତିମାନେ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ? ସମୟରେ ସେନାମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ପାଉଛନ୍ତି କି, ବିଳମ୍ବ ହେଉନାହିଁ? କାରଣ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ସେମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ରାଜା ପାଇଁ ବଡ଼ ଅପଶୁଭ ହୁଏ। ଉତ୍ତମ କୁଳର ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ, ବିଶେଷ କରି ମୁଖ୍ୟମାନେ, ତୁମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ କି, ସେମାନେ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ? ତୁମେ ଏପରି ଦୂତ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ଯିଏ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୁବାକ୍ତ୍ରତାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗ୍ରାମ ରୁ ଆସିଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିପାରିଥିବା? ତୁମେ ଦଶଟି ନିଜପକ୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ବିପକ୍ଷ ସ୍ଥାନ, ତାହାର ତିନିଟି ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଜାଣିପାରୁଛ କି? ଯେଉଁମାନେ ତୁମପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ନୁହଁନ୍ତି, ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ ଦୂରତା ରଖ, ଦୁର୍ବଳକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରାୟୋଗିକ ମତରେ ଲିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ତୁମେ ମିଶୁନାହଁ, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ କଥାରେ ଦକ୍ଷ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଆଧାରରେ ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହନ୍ତି। ପିତା, ଆମର ପୂର୍ବଜ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁ ସହରରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ 'ସତ୍ୟ', ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ସହର ଏଯାଁ ଉନ୍ନତିଶୀଳ କି? ଏହି ସହର କି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ସଂଯମୀ, ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଘେରିଛନ୍ତି? ସେହି ସହର, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ ଅଛି, ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ରହନ୍ତି, ଆୟୋଧ୍ୟା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରୁଛ କି? ସେହି ସହର ଶତଶଃ ଗୃହ, ଜନସଂଖ୍ୟା ଭରିଥିବା, ମନ୍ଦିର, ଧର୍ମଶାଳା, ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ସେଠାରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ମେଳା ଓ ଉତ୍ସବ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛି, ଚାଷ ଭଲ, ବହୁ ଗୋମାସ, ହିଂସା ରହିତ କି? ସେହି ସହର ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଅଧର୍ମୀ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି, ଖଣି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ? ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ, ସେଠା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ପ୍ରଜା ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି କି, ରାଘବ? ଯେଉଁମାନେ ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁସ୍ଥ କି? କାରଣ ଏହି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରଖି ରାଜା ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି କି? ନାରୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ କି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭରସା କର, ସେମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା କହ ନାହଁ? ହାତୀ ଅରଣ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ, ଗୋମାସ ପ୍ରଚୁର, ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କି? ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ତୁମେ ଶୁଭ୍ରାଭୂଷିତ ହୋଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଉଛ କି, ମହାମାର୍ଗରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛ? ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଭାବରେ ହେଉଛି କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ଷ ଅନ୍ଷ କରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଯାଉଛି? ତୁମର ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଦକ୍ଷ କର୍ମୀ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କି? ଆୟ ଅଧିକ, ବ୍ୟୟ ସଂଯମିତ, ଧନ ଅପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଉନାହିଁ କି? ବ୍ୟୟ ଦେବତା, ପିତୃ, ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୀର, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ହେଉଛି କି? ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ, ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଥିବା, ଚୋର ଭାବି ଅଭିଯୁକ୍ତ କରାଯାଉନାହିଁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତଦନ୍ତ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଲୋଭରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ କି? ଅପରାଧୀ ଚୋର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଧରାଯାଇ, ପ୍ରମାଣ ସହିତ ପୂଛାଯାଉଛି କି, ଧନ ଲୋଭରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ କି? ଅପଦ୍ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦୁଇଁଥିରେ ତୁମର ବିଦ୍ୱାନ, ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମ ହିତ ଦେଖନ୍ତି କି? ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଣ୍ଡିତ, ସେମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ଗୋମାସ କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ। ବୃଦ୍ଧ, ବାଳକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଉପହାର, ଚିନ୍ତା ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି କି? ଶିକ୍ଷକ, ବୟସ୍କ, ତପସ୍ବୀ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ସିଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୂର୍ନାମ ହୋଇନାହଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ କି?