ଭଗବାନ୍ ରାମ ଭାରତଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ— “ପ୍ରିୟ ଭାରତ, ତୁମେ କି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ କିମ୍ବା ତୁମ ନିଜ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି କି ନାହିଁ, ଯାହା ତୁମେ କିମ୍ବା ତୁମ ସହଚରମାନେ ପ୍ରକାଶ କରିନାହାନ୍ତି, ତାହା ଜାଣିଛ? ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ କି ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହଜାର ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ? କାରଣ, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଅପରିସ୍ଥିତିରେ ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରିବେ, ଯେଉଁଠିକି ହଜାର ଅବିବେକୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ କୌଣସି ସାର୍ଥକ ସମର୍ଥନ ମିଳିନଥାଏ। ଏକ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସାହସୀ, କୁଶଳ ଓ ବିବେକଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇପାରନ୍ତି। ତୁମର ପ୍ରଧାନ କର୍ମଚାରୀମାନେ କି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ, ମଧ୍ୟମ କ୍ଷମତା ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏବଂ ନିମ୍ନ କ୍ଷମତା ଥିବାମାନେ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ କି ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କର, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ମଳ, ସନ୍ଦେହରୁ ଦୂର, ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ବଂଶରୁ ଆସିଥିବା, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ହେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କି ତୁମର ଶାସନକୁ ଅନୁମୋଦନ କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ତୁମର ରାଜ୍ୟ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତପ୍ତ ଜନମାନସ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଅଛି? ପୂଜାରିମାନେ କି ତୁମକୁ ଅବମାନ କରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ପତିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ଅପରିଗ୍ରହୀ ଓ ଲୋଭୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି? ଯେ ସଢ଼ଯନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ, ଚିକିତ୍ସକ ଯଦି ଦାସମାନେ କୁ ଦୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, କିମ୍ବା ସାହସୀ ଏବଂ ପଦଲୋଭୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଦଣ୍ଡିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ କି ଏମିତି ଏକ ସେନାନାୟକ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ଯିଏ ସାହସୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଦୃଢ଼, ନିର୍ମଳ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ବିଶ୍ୱାସପାତ୍ର ଓ କ୍ଷମତାଶୀଳ? ତୁମର ପ୍ରଧାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ? ସେନାମାନେ କି ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ପାଇଥାନ୍ତି, ବିଳମ୍ବ କିମ୍ବା ଅବହେଳା ହେଉନାହିଁ? କାରଣ, ଯଦି ବେତନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାରେ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ସେନାମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା ରାଜା ପାଇଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ। ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ ପୁତ୍ରମାନେ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଧାନମାନେ, କି ତୁମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ? ତୁମେ କି ଏକ ଶିକ୍ଷିତ, କୁଶଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ସୁବକ୍ତା ଗ୍ରାମ ଜନଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ କଥା କହିପାରେ? ତୁମେ କି ଅଠାରଟି ପଦବୀ (ଦଶଟି ନିଜପକ୍ଷରେ, ପାଞ୍ଚଟି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ) ତିନିଜଣ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଅବଗତ ଅଛ? ତୁମେ କି ସମୟ ସମୟରେ ଅସୁମନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କୁ ଦୂରେ ରଖ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଦୂରେ ରହିବାକୁ ସତର୍କ ଅଛ? ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତୁମେ କି କ୍ଷୁଦ୍ରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବି ଅବହେଳା କରୁନାହଁ? ପୁତ୍ର, ତୁମେ କି ଲୋଭୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ କ୍ରମେ ଦୂରେ ରହ? କାରଣ, ଏମିତି ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବି ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହନ୍ତି। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ମୂର୍ଖ ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଶିଖି ଅବ୍ୟବହୃତ କଥା କହନ୍ତି। ହେ ପିତା, ଆମ ପୂର୍ବଜ ନାୟକମାନେ ବସିଥିବା, ତ୍ରୁତ୍ୟ ନାମକ ସହର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ସହର କି ଏଉଁଠି ସମୃଦ୍ଧି ରହିଛି? ଏହି ସହର କି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଂଯମୀ, ଉତ୍ସାହୀ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଛି? ଏହି ସହର ଏବେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ, ପ୍ରବୀଣ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ରହିଥିବା ଆୟୋଧ୍ୟା କି ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛି, ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଛ? ସହର କି ଶତଶଃ ଅଟାଳିକା, ଘନ ଜନସମ୍ମିଳିତ, ମନ୍ଦିର, ବସିବା ଘର, ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ସହର କି ଖୁସି ଲୋକ-ଲୋକୀ, ଉତ୍ସବ ଓ ମେଳାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଚାଷ ଭଲ, ବହୁ ଗୋମାସ୍ତ, ହିଂସା ରହିତ? ଏହି ସହର କି ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଅଧର୍ମୀ ଓ ମୃଗମାନେ ରହିନଥିବା, ଭୟ ରହିତ ଏବଂ ଖନିଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ, ଅପରାଧମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ରହିଛି କି? ଏଠାରେ ଜନମାନେ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମ ପ୍ରିୟ ଚାଷୀ ଓ ପଶୁପାଳକମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଉନ୍ନତିରେ ଅଛନ୍ତି କି? କାରଣ, ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖ ବଢ଼େ। ତୁମେ କି ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦେଉଛ, କୌଣସି ଅବହେଳା ନାହିଁ? ରାଜା ଧର୍ମରେ ରହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି। ତୁମେ କି ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଦୟା କର, ସେମାନେ ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ କି ସେମାନଙ୍କୁ ଭରସା କର, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା କେବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନାହଁ? ହାତୀ ଅରଣ୍ୟ କି ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରାଯାଉଛି, ବହୁ ଗୋମାସ୍ତ ଅଛି କି? ରାଜ ଅଶ୍ୱ ଓ ହାତୀ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କି? ତୁମେ କି ପ୍ରତିଦିନ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସକାଳେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛ? ତୁମର କର୍ମଚାରୀମାନେ କି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅଧୂରା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଧୂରା କାରଣ ରହିଯାଉଛି? ତୁମ ସମସ୍ତ କୋଟ ବୃହତ୍ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ କାରିଗର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କି? ତୁମର ଆୟ କି ପ୍ରଚୁର, ବ୍ୟୟ କି ସୀମିତ? ରାଘବ, ତୁମର ଧନ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଯାଉନାହିଁ କି? ତୁମର ବ୍ୟୟ ଦେବତା, ପିତୃ, ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଛି କି? ଉତ୍ତମ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ କି ଚୋରି ଅଭିଯୋଗ ରହିତ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତଦନ୍ତ ବିନା ଦଣ୍ଡିତ କରୁନାହଁ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇ ନିର୍ଦୋଷ ରହିନାହଁ? ଚୋର କି ସମୟରେ ଧରାଯାଇ ତଦନ୍ତ ହେଉଛି, ସାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଛି, ଧନଲୋଭରେ ଛାଡ଼ାଯାଉନାହିଁ କି?