ଭଗବତୀ କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରୀରାମ ଏକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ଭରତ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, କିମ୍ବା କରିବାକୁ ଯାଉଛ? ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଜଣାଶୁଣା କି? ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରାଜା ପାଇଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କିଛି ଅଘୋଷିତ ପରାମର୍ଶ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଛ କି? ଏହି ଦିନରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ହଜାର ଅବୁଦ୍ଧି କ୍ଷୁଦ୍ର ଲୋକଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ, କଷ୍ଟକାଳରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରିବେ। ହଜାର କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ଅବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି ରାଜା ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସହାୟତା ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ସାହସୀ, ଚତୁର ଓ ବିବେକୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜା ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ବଡ଼ ଉନ୍ନତି ଦେଇପାରେ। ତୁମେ ତୁମର ମୁଖ୍ୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟମ ଯୋଗ୍ୟତା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଓ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗାଇଛ କି? ତୁମେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରେ ନିର୍ମଳ, ନିଶ୍ଚିତ, ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗାଇଛ କି? କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ତୁମର ଶାସନର ସମ୍ମତି ଦେଉଛି କି, ନା ତୁମର ରାଜ୍ୟ କଠିନ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅସ୍ଥିର ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ଦ୍ରିତ? ତୁମେ ପୁରୋହିତ ଓ ମହିଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଉଛ କି, ଯେପରି ଏକ ପତିତ ଲୋକ ଅପମାନିତ ହୁଏ? ଏକ ଚତୁର, ଚିକିତ୍ସକ, ଦୂତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଲୋଭୀ ଲୋକ ଯଦି ଦଣ୍ଡିତ ନହୁଅନ୍ତି, ତେଁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ତୁମର ସେନାପତି ଭାବରେ ଏକ ଶୂର, ଚତୁର, ଦୃଢ଼, ନିର୍ମଳ, ଉତ୍ତମ ଉତ୍ପତି, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ ଲୋକ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି? ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ, ବିପଦରେ ପରିକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ କି? ତୁମେ ସମୟରେ ସେନାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ଦେଉଛ କି? ଦିର୍ଘିତି ହେଲେ ସେନା ରୋଷାଳୁ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏହା ରାଜା ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ। ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରଖିଛ କି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ? ତୁମେ ଦୂତ ଭାବରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ଦକ୍ଷ, ଚତୁର, ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ପତି ଲୋକ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି, ଯିଏ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କଥା କହେ? ତୁମେ ଦଶ ନିଜ ଦଳ, ପାଞ୍ଚ ଶତ୍ରୁ ଦଳ ଓ ତିନି ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଅଠାର ରାଜନୈତିକ ପଦ ଜଣାଶୁଣା କି? ତୁମେ ଅସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ବିରୋଧୀ ଲୋକ ଠାରୁ ସାବଧାନ ରହୁଛ କି, କ୍ଷୁଦ୍ର ଶତ୍ରୁକୁ ଅବହେଳା କରୁନାହିଁ? ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅର୍ଥପର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଠାରୁ ଦୂର ରହୁଛ କି, ଯେଉଁମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ଅନବସ୍ତୁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦକ୍ଷ? ଧର୍ମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଆଧାରରେ ଅନବସ୍ତୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ଓ ପିତା, ଆମ ଅତୀତ ଶୂରବିର ପୂରୁଷମାନେ ରହିଥିବା ସହର, ଯାହାର ନାମ ସତ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ, ଏହା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତି ରଖିଛ କି? ସେହି ସହର କି ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଉତ୍ସାହଶୀଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତି ରଖିଛ? ଏହି ସହର ଅନେକ ପ୍ରକାର ମହଲ, ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକ, ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ଉନ୍ନତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ କି? ଏହା ଶଂଖ ନିମ୍ନ ଘର, ଭିଡ଼ ତଳ, ଦେଉଳ, ବିଶ୍ରାମଗୃହ, ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର କି? ଏହି ସହର କି ଉତ୍ସବ, ଆନନ୍ଦ ଲୋକ, ଉତ୍ସବ ଓ ଉପବନ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛ, ଦୁଃଖ ଓ ହିଂସା ଠାରୁ ମୁକ୍ତ? ଏହି ସହର କି ଅଧର୍ମୀ ଲୋକ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ଭୟ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ଖଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ? ଏହି ଅଞ୍ଚଳ କି ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ପ୍ରଜା ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛ? ତୁମେ କୃଷି ଓ ଗୋପାଳନ କରୁଥିବା ତୁମର ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଛ କି? କାରଣ, ସଂସାରରେ ସୁଖ କୃଷି ଦ୍ୱାରା ବଢ଼େ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଓ କଳ୍ୟାଣ ନିମିତ୍ତେ ଅବହେଳା କରୁନାହିଁ? ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି। ତୁମେ ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛ, ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଛ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଆଲୋଚନା ଦେଇ ଅବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହିଁ? ତୁମେ ହାତୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଛ, ଗୋମାନେ ପ୍ରଚୁର? ରାଜା ଅସ୍ତବାହନ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ? ତୁମେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ସଜିତ ହୋଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଉଛ କି? ତୁମର କର୍ମଚାରୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ କି, ନା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅଧା କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଯାଉଛ? ତୁମର ସମସ୍ତ କୋଟ ବିପୁଳ ଧନ, ଧାନ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଦକ୍ଷ କର୍ମଚାରୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ? ତୁମର ଆୟ ଅଧିକ, ବ୍ୟୟ ସ୍ଵଳ୍ପ? ରାଜଧନି ଅନଉପଯୋଗୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉନାହିଁ? ତୁମର ବ୍ୟୟ ଦେବତା, ପୂର୍ବଜ, ଆଗନ୍ତୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଛ? ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ, ଚୋର ଭାବରେ ଅଭିଯୋଗ କରାଯାଉନାହିଁ, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଅନୁପରୀକ୍ଷା ବିନା ଦଣ୍ଡିତ କରନାହିଁ, ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ କରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକକୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନାହିଁ? ଚୋରକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଧରି ଜିଜ୍ଞାସା କରି ମୂଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ି ଦିଅନାହିଁ? ରାଘବ, ବିପଦ କିମ୍ବା ସମୃଦ୍ଧିରେ ତୁମର ଜ୍ଞାନୀ, ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମର ହିତରେ ଲାଗିଛ କି? ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଅପରାଧୀ ଭାବରେ ଅଭିଯୋଗ କରି ଲାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ତୁମର ପୁତ୍ର ଓ ଗୋମାନେ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଓ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଶ୍ରୀରାମ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ପାଳନର ନୀତି, ନ୍ୟାୟ, ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ରଖିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।