ଏକ ସମୟର କଥା, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଭରି ଏବଂ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ—“ଭାରତ, ତୁମେ କି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସର୍ଗ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ବାହ କରୁଛ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟପଥରେ ଚଳିଛ?” ତାପରେ ସେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଦେବତା, ପିତା, ମାତା, ଶିକ୍ଷକ, ବୃଦ୍ଧ, ଚିକିତ୍ସକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ କି?” ଏହି ପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର କୌଶଳ, ରାଜନୀତି ଓ ଧନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ନିପୁଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛ କି?” ତାପରେ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ ନିଜ ପରି ଶୂର, ଜ୍ଞାନୀ, ସଂଯମୀ, ଉତ୍ତମ, ବିବେକୀ ଓ ଚତୁର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି?” ରାମ ମନ୍ତ୍ରଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିବେଚନା କରି କହିଲେ, “ରାଘବ, ରାଜାଙ୍କ ଜୟର ମୂଳ ହେଉଛି ସୁଦୃଢ଼ ମନ୍ତ୍ରଣା, ଯାହା ଚତୁର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରପରିଚିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।” ତାପରେ ରାମ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନର ଅଧିନ ନୁହଁ, ଯଥାସମୟରେ ଉଠୁଛ, ଦେଖିଛ ଯେ ରାତିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ?” ଏହାପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କି ଏକା ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅତି ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ସହ? ମନ୍ତ୍ରଣା ପରେ ତୁମର ଯୋଜନା ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରସାର ହେଉନାହିଁ ତ?” ଏହି ପରେ ରାମ ଜାଣିଲେ, “ତୁମେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପଡ଼ୁଛ କି?” ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ଯାହା ହୋଇଯାଇଛି, ତାହା ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜାମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି କି? ରାଜାଙ୍କୁ ଅଜଣା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।” ତାପରେ ରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ତୁମେ କି ବିବେକ ଓ ଅନୁମାନ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏମିତି କୌଣସି ମନ୍ତ୍ରଣା ଚିହ୍ନଟ କରୁଛ, ଯାହା ତୁମେ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘୋଷଣା କରିନାହିଁ?” ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀକୁ ହଜାର ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହିଁବା ଚାହିଁଛ କି? ଦୁଃଖ ସମୟରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରେ।” ରାମ ଏହି ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଯଦି ରାଜା ହଜାର କିମ୍ବା ଦଶ ହଜାର ମୂଢ଼ ଉପରେ ଭରସା କରେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସହାୟ ମିଳେନାହିଁ।” ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୂର, ନିପୁଣ ଓ ବିବେକୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକା ରାଜା ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ବଡ଼ ଉନ୍ନତି ଦେଇପାରେ। ତାପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମର ମୁଖ୍ୟ କର୍ମଚାରୀମାନେ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ, ମଧ୍ୟମ ଯୋଗ୍ୟତା ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ, ନିମ୍ନ ଯୋଗ୍ୟତା ଥିବାମାନେ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି କି?” ରାମ ଏହି ଉପରେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛ, ଯେଉଁମାନେ ନିଖାରା, ପବିତ୍ର, ପିତା ଓ ପୁର୍ବପୁରୁଷ ର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରୁଛନ୍ତି କି?” ଏହି ପରେ ରାମ କହିଲେ, “କୈକେୟୀର ପୁତ୍ର, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମର ଶାସନକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଓ ଚିନ୍ତିତ ପ୍ରଜାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ?” ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ କିମ୍ବା ମହିଳାମାନେ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରୁନାହିଁ ତ?” ଏହି ଉପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର ଚଳାକିରେ, ଚିକିତ୍ସକ ଦୂତମାନେ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିବାରେ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତି ଲୋଭୀ—ଏମାନେ ଦଣ୍ଡ ନ ପାଇଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ।” ତାପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ନିଜ ସେନାପତିକୁ ଶୂର, ଶୂରବୀର, ଜ୍ଞାନୀ, ଧୃଢ଼, ପବିତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଉତ୍ପତ୍ତି, ବିଶ୍ବାସି ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି?” ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ, ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନେ ଉପରେ ଯଥାଯଥ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ କି?” ଏହି ପରେ ରାମ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ, “ତୁମେ ସେନାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ଯଥାସମୟରେ ଦେଉଛ କି?” କାରଣ, ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ସେନାମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ତ ନୁହଁ। ଏହି ପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଉତ୍ତମ କୁଳର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ମୁଖ୍ୟମାନେ, ତୁମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି କି? ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ସଦା ତତ୍ପର କି?” ରାମ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଦୂତ ଭାବେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ନିପୁଣ, ଚତୁର ଓ ଶୁଭ୍ର ଗ୍ରାମ ଜନ, ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ କଥା କରିପାରେ, ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି, ବିବେକୀ ଭାରତ?” ତାପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଅଠର ଅଂଶ—ଦଶ ନିଜ ପକ୍ଷର, ପଞ୍ଚ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର—ତିନି ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛ କି, ଯେଉଁମାନେ ଏକାଅପର ଅଜଣା?” ସେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଏମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ନୁହଁ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହ ଦୂର ରହୁଛ, କ୍ଷୁଦ୍ରକୁ ଉପେକ୍ଷା କରନାହିଁ, ବିପକ୍ଷ ନାଶକ?” ଏହି ପରେ ରାମ କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଭୌତିକ ରୁପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ସଂଗ କରୁନାହିଁ, କାରଣ ଏମାନେ ନିର୍ବଳ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ, ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି ନିର୍ବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ।” ରାମ କହିଲେ, “ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ସମୟରେ ଏହି ମୂଢ଼ମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଅପରିପକ୍ୱ କଥା କହନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି।” ଏହି ପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପିତା, ଆମ ଶୂରବୀର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ସହରରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତ୍ରୁଥ୍ (ସତ୍ୟ) କୁହାଯାଏ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ସହର ଏଉଁ ଉନ୍ନତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି କି?” ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସେ ସହର ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି, ସଂଯମୀ, ଉତ୍ସାହୀ, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା?” ଏହି ପରେ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନିପୁଣ ଚିକିତ୍ସକ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ଆୟୋଧ୍ୟା ସହର ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ସୁଖୀ ଓ ଉନ୍ନତି କି?