ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଓ ସ୍ନେହମୟ ସ୍ୱରେ, ବିଶ୍ୱାସପାତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ତୁମେ କି ତୁମ ପରିବାରର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶିଷ୍ଟ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ପକ୍ଷ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ? ତୁମେ କି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ, ଯଜ୍ଞ ଓ କର୍ମକାଣ୍ଡ ନିୟମିତ ଭାବେ କରୁଛ, ଯଥାସମୟରେ ଦାନ ଓ ହବନ କରିବାକୁ ସତତା ରଖୁଛ? ଦେବତା, ପିତା, ମାତା, ଆଚାର୍ୟ, ବୃଦ୍ଧ, ଚିକିତ୍ସକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଉଛ? ତୁମେ କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ରାଜନୀତି ଓ ଧନଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛ? ତୁମେ କି ତୁମ ପରିଷଦରେ ତୁମ ପରି ସୁରବୀର, ଶିକ୍ଷିତ, ନିୟମିତ, ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ, ସତର୍କ ଓ ବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି? କାରଣ, ରାଘବ, ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଉପଦେଶ ନିମନ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ରାଜନ୍ୟର ବିଜୟର ମୂଳ। ତୁମେ କି ଅତି ଘୁମ ରେ ପଡ଼ି ନଯାଉଛ? ଯଥାସମୟରେ ଉଠୁଛ? ରାତିର ଶେଷ ପ୍ରହର ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ନୀତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ତୁମେ କି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଏକା ଏକା ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛ? ଯେଉଁ ଯୋଜନା ନେଉଛ, ତାହା ରାଜ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି କି? ତୁମେ କି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି କମ୍ ପ୍ରୟାସରେ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇପାରିବା ଦେଖି, ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର କରୁଛ? ତୁମେ କି ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ଯାହା କରିଛ, ତାହା ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି? ରାଜାଙ୍କୁ ଅଜଣା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ କି ତୁମ ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଘୋଷିତ ମନ୍ତ୍ରଣା ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁଛ? ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ହଜାର ମୂର୍ଖ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ଦୁଃସମୟରେ ସେ ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରେ। ହଜାର କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ମୂର୍ଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏକ ମାତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସୁରବୀର, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ବିବେକୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜ୍ୟକୁ ବଡ଼ ଉନ୍ନତି ଦେଇପାରେ। ତୁମେ କି ମୁଖ୍ୟ କର୍ମଚାରୀମାନେ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟମ ଯୋଗ୍ୟତାରେ ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଓ ଅଳ୍ପ ଯୋଗ୍ୟତାରେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଛ? ତୁମେ କି ନିର୍ମଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ବଂଶଜ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ? ହେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର, ତୁମ ପରିଷଦ ତୁମ ଶାସନକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛି କି, କିମ୍ବା ତୁମ ରାଜ୍ୟ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ? ତୁମେ କି ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ, କିମ୍ବା ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ନୁହଁ? ଯିଏ ଚାଳାକ ଚର, ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ, ସୁରବୀର ଓ ଅତି ଲୋଭୀ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ନଦେଲେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ କି ତୁମ ସେନାପତି ଭାବେ ସୁରବୀର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଧୃଡ଼, ପବିତ୍ର, କୁଳୀନ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସମର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ? ତୁମେ କି ମୁଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ? ତୁମେ କି ସେନାମାନେ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବେତନ ଦେଉଛ? ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ସେମାନେ ରାଗି ଓ ବିକୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ରାଜା ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟକ। ସମସ୍ତ କୁଳୀନ କୁମାର, ବିଶେଷକରି ମୁଖ୍ୟମାନେ, କି ତୁମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍? ସେମାନେ କି ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ? ତୁମେ କି ଜଣେ ଗ୍ରାମୀଣ, ଶିକ୍ଷିତ, କୁଶଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାଷଣ ଦକ୍ଷ ଦୂତକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା କହେ? ତୁମେ କି ଅଠାରଟି ଅବସ୍ଥା—ଦଶଟି ନିଜ ପକ୍ଷର, ପାଞ୍ଚଟି ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର, ତାହାକୁ ତିନି ଚର ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଜାଣିଛ? ତୁମେ କି ସତତା ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ନୁହଁ, ବିପକ୍ଷମାନେ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁନାହଁ? ପୁତ୍ର, ତୁମେ କି ଲୋଭୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ କରୁନାହଁ? ଏମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ନିଷ୍ଫଳ କଥାରେ ଦକ୍ଷ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଆଧାରରେ ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହନ୍ତି। ପିତା, ଆମ ପୂର୍ବଜ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁ ସହରରେ ବସୁଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ 'ସତ୍ୟ', ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥରେ ଭରିଆ, ସେ ସହର କି ଏଉଁଠି ଉନ୍ନତିଶୀଳ? ସେଠି କି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଂଯମୀ, ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଛନ୍ତି? ସେହି ସହର, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୁଶଳ ଚିକିତ୍ସକ ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ, ଆୟୋଧ୍ୟା କି ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ? ସେଠି କି ଶତଶଃ ଅଟାଳିକା, ଜନସମୂହ, ମନ୍ଦିର, ଧର୍ମଶାଳା, ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ସେଠି କି ହସନ୍ତି ନର-ନାରୀ, ଉତ୍ସବ ଓ ସଭା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଚାଷ ଭଲ, ପଶୁବଳ ଅଧିକ, ହିଂସା ଶୂନ୍ୟ? ସେଠି କି ଅଧର୍ମୀ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ, ଭୟ ଶୂନ୍ୟ, ଖନିଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ସେ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ପୂର୍ବଜମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଶୂନ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି ମୟ, ଏବଂ ପ୍ରଜା ଖୁସିରେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି କି, ହେ ରାଘବ? ତୁମ ପ୍ରିୟ କୃଷକ ଓ ପଶୁପାଳକମାନେ କି ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି? କାରଣ, ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତରେ ଖୁସି ବଢ଼େ। ସେମାନଙ୍କୁ କି ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳ ଦେଇଛ, ଅବହେଳା କରୁନାହଁ? ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରାଜା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ତୁମେ କି ଜନନୀମାନେ ସୁଖି, ସୁରକ୍ଷିତ? ସେମାନେ କି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ କି ସେମାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନାହଁ? ହାତୀ ଅରଣ୍ୟ କି ସୁରକ୍ଷିତ, ଗାଁ ଓ ଗାୟ ଅଧିକ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ରାଜା ତୃପ୍ତ? ଏହି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରଶ୍ନର ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ରାଜଧର୍ମ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଉନ୍ନତି ଓ ପ୍ରଜାର ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ସ୍ନେହ ଓ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।