ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ମିତ୍ରତା ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ସ୍ନେହମୟ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ, ତେଣୁ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଆଶ୍ବାସନା ଦେଲେ ଯେ ସେ ବାଳୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବାଳୀଙ୍କ ଶକ୍ତିର ବିବରଣୀ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ନେଇ ସେ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ। ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ଦାନବଙ୍କ ବଡ଼ ଦେହ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶୂରବୀର ରାମ ହସି ଏହି ଦେହକୁ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଶ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ପୁଣି, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ସେ ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଓ ପାତାଳକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହାପରେ, ଖୁସି ଓ ବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣୀ ସୁଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ଡାକିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ବାଳୀ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାରାଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ସୁଗ୍ରୀବ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ରାମ ବାଳୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ। ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାନର ସେନା ପଠାଇଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମ୍ପାତି ନାମକ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଲବଣ ସମୁଦ୍ର ଶତ ଯୋଜନା ଚଢ଼ି ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଶୋକବାଟିକାରେ ବିଷଣ୍ଣ ମନେ ବସିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଖବର ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ପାଞ୍ଚ ଦଣ୍ଡନାୟକ, ସାତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର ଓ ବୀର ଅକ୍ଷକୁ ବଧ କରି, ଶେଷରେ ଧରାପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅବଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ବୋଲି ଭୋଗିଲେ। ତାପରେ, ସୀତା ବ୍ୟତୀତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, 'ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି' ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ଏବେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ରାମ ମହାସାଗର କୂଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କଲେ। ତେବେ ସମୁଦ୍ରଦେବତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ନଳ ବନ୍ଧୁ ଏକ ବୃହତ୍ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ସେହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ରାମ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଗଲେ। ଲୋକମଝିରେ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ସୀତା ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସତୀତ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଲା। ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀ ଦେଇ ସୀତା ନିର୍ଦୋଷ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ ହେଲା। ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ମହାନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଭୀଷଣକୁ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶୋକମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବା ବର ପାଇଁ, ମୃତ ବାନରମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ। ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ଭୃଗୁବାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୟବ୍ରତ ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ପୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ପୁଷ୍ପକ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଜଟା ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ରାମ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ ଖୁସି ଓ ଶାନ୍ତିରେ ରହିଲେ। ସମସ୍ତେ ଧନୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରୋଗମୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୁଃଖ ନ ଥିଲା। କୌଣସି ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ରହିବେ, କ୍ୱିଧା ହେବେ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ବାୟୁ କିମ୍ବା ଜ୍ୱରର ଭୟ ନଥିଲା। ଭୁଖ, ଚୋର ଭୟ ନଥିଲା, ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟୟୁଗ ପରି ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ରାମ ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ। ଦଶ କୋଟି ଗାଁ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରକ୍ରମେ ଦାନ କଲେ, ଅନେକ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ। ରାଘବ ଶତଗୁଣ ରାଜବଂଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ। ଦଶ ହଜାର ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗମନ କରିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏହି ରାମକଥା ବେଦମାନେ ସ୍ୱୀକୃତ କରିଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଯିଏ ପଢ଼େ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଆୟୁର୍ବର୍ଦ୍ଧକ ରାମାୟଣ ଶ୍ରବଣ କରିବା ପରେ, ଲୋକେ ସ୍ବର୍ଗରେ, ପୁଅ, ନତି, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କଥା ପଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାକ୍ପଟୁତା ପାଆନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀର ଶାସନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ବଣିକ ବ୍ୟବସାୟରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି।