ବର୍ଣ୍ଣିତ ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକୁ ଅନୁସରି ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଓଡ଼ିଆ କଥା: ଭରତ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି କହିଲେ—"ମୁଁ ନିଜେ ଆମ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ, ବୃଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ସହିତ ପଦେପଦେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଉଠିବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରାମ, ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବିନି, ମୋ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବନି। ମୁଁ ମୋ ଭାଇର ଚାନ୍ଦ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ହେବନି। ମୋ ଭାଇର ରାଜଚିହ୍ନିତ ପାଦକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ହେବନି। ସେ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, ପିତାଙ୍କର ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି ଅଭିଷେକ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ହେବନି।" "ସଉମିତ୍ରି ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯିଏ ରାମଙ୍କର ଚାନ୍ଦ ପରି ଶୁଭ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ, ପଦ୍ମ ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁ ଦେଖିପାରିଛି। ଜନକନନ୍ଦନୀ ବୈଦେହୀ ଭାଗ୍ୟବାନି, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ସୀମାରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ଚିତ୍ରକୁଟ ପର୍ବତ ରାଜା ପର୍ବତ ଭଳି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁବେରଙ୍କ ନନ୍ଦନ ଭଳି ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଅଞ୍ଚଳ, ତାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା, କାରଣ ବଳଶାଳୀ ରାମ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ବସିଛନ୍ତି।" ଏଭଳି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ଦୀଘ୍ଦୱନ୍ତି, ବରତ ପଦେପଦେ ମହାଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉଗ୍ର ଫୁଲ ଦେଖି ଗଛ ଝୁପି ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ନିକଟତାରେ ମୂଳ ଦେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ରହିଲାନି। ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ସହଚରମାନେ ଅବାକ ହେଲେ—"ଏଠି ରାମ!" ଏଭଳି ଲାଗିଲା, ମନେ ଶାନ୍ତି ଆସିଲା, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଜଳର ପାର ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲା ଭଳି। ତାପରେ, ଚିତ୍ରକୁଟ ପର୍ବତରେ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଭରତ ଗୁହା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଏଠି ଚାଲିଗଲେ, ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି। ଏଠି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଠାନବେ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ସେନା ବିନ୍ୟାସ ହେଲାପରେ, ଭରତ ଉତ୍ସାହିତ ଭାବରେ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବାପାଇଁ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଦିଗ ଦେଖାଇ ଆଗେ ଚାଲିଲେ। ସେ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦୂତି ଦେଇ କହିଲେ—"ମୋ ମାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିବାକୁ," ଏବଂ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି ଆଗେ ଚାଲିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, କାରଣ ଦୁଇଜଣେ ଭରତ-ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୁଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ। ଭରତ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଭାଇଙ୍କର ପତ୍ର କୁଟି ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାହା ତପସ୍ୟୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଏହି କୁଟିର ସାମ୍ନାରେ ଭରତ ଚିରିଥିବା କାଠ ଏବଂ ଫୁଲ ତଳ ଦେଖିଲେ। ସେ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ଗଛ ଉପରେ ପ୍ରସାରିତ କୁଶା ଚାପଡ଼ା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଚିହ୍ନିଲେ। ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ଉଷ୍ଣତା ପାଇଁ ମହା ମୃଗ ଓ ମହିଷ ଚର୍ମ ତଳ ଦେଖିଲେ। ବଳଶାଳୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭରତ ଚାଲିବା ସମୟରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କଥା କହିଲେ—"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ସ୍ଥାନ ଭରଦ୍ୱାଜ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ; ମନେ ହେଉଛି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦୂର ନୁହେଁ। ଏହି ଉପରେ ବନ୍ଧା ଚମ୍ର ପୋଶାକ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅସମୟ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପଥ ଚିହ୍ନା ଦେଇଛନ୍ତି। ପର୍ବତ ଦେଖ, ତିକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ ଦେଖିବା ହାତୀମାନେ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଘୂଞ୍ଚି ରମାଣ କରୁଛନ୍ତି। ପଥରେ ଗଢ଼ ଧୂଁଆ ଦେଖିବା ଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୟୀମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏଠି ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ପୂଜା କରୁଥିବା ମହା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବି।" ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ରାଘବ ଚିତ୍ରକୁଟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ପାଖରେ ଆସି, ଜନମାନେ ସହ କଥା କହିଲେ—"ବାଘ ଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ମହାବୀର ଶୂରମାନେ ବସୁଥିବା ଭୂମିରେ ବସିଛନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାନ୍ତରେ ବସିଛନ୍ତି—ହାଏ, ମୋ ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ! ମୋ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଅନିଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷୀ ହୋଇ, ଆଜି ମୁଁ ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି କ୍ଷମା ଚାହିବି।" ଏଭଳି ଅରଣ୍ୟରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ଏକ ବଡ଼, ଶୁଭ, ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର କୁଟି ଦେଖିଲେ। ସେହି କୁଟି ବହୁ ସାଲ, ତାଳ, ଅଶ୍ବକର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରରେ ଢ଼କା, କୁଶା ଘାସରେ ହସ୍ତ, ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ଭଳି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ବଳବାନ୍, ସୁନା ମୁଣ୍ଡି, ଯୁଦ୍ଧଯୋଗ୍ୟ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଶସ୍ତ୍ର ଭଳି ତୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୀରକୁ ଭାରି କ୍ୱିଭରରେ ରଖା, ନାଗ ଭଳି ମୁଣ୍ଡି, ଏହା ନାଗ ଗୃହ ଭଳି ଲାଗିଥିଲା। ଏହା ମହା ରୂପା ଚମ୍ର ଓ କଟାରୀ, ସୁନା ଚିହ୍ନ ଦେଖିବା ଢାଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସୁନା ମୁଣ୍ଡି ଦେଖିବା ବିଚିତ୍ର ଗୋହାଳି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅପରାଜିତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଘିରିଥିବା, ଏହା ସିଂହର ଗୁହା ଭଳି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ। ଏଠି, ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଭରତ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରିଥିବା ବଡ଼ ଶୁଭ୍ର ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ଦେଖିଲେ, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ଦେଖିବା ପରେ, ଭରତ ନିଜ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ପତ୍ର କୁଟିରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଜଟାମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ବସିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭରତଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ, ଭାଇଁ ଦେଖିବା ଉତ୍ସାହ, ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବା ଏବଂ ଶେଷରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସୁଖ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଗାଥାରେ ଚିତ୍ରିତ ହେଲା।