ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାମ ଭାଇ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: "ହେ ସୌମିତ୍ରି, କୌଣସି ଅପଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୁଅମାନେ କେବେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ କିମ୍ବା ଏକ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଭଳି, ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ? ଯଦି ତୁମେ ଏହିପରି କଥା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କହୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଦେବି: 'ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।' ଏହି କଥା ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ସତ୍ୟଭାବରେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତର ଦେବେ: 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କଠାରୁ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଶିଖୁଡ଼ି ଗଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାଭିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ନିଜେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି ରଘୁନାଥ କହିଲେ, "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ବଳଶାଳୀ ଜଣେ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ବାହୁଦା ଆମେ ଅନୁକୂଳତାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଆମ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଭାବି, ସେ ଆମକୁ ନେଇ ଯିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ମହାରାଜା ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନେଇ ଯିବାକୁ ଆସି ଥିବେ, କାରଣ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ।" ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ ରାମ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, "ହେ ଭୀର, ସେଇ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛନ୍ତି। ସେଇ ବୃହତ୍ କାୟ ହାତୀ, ଯାହା ସେନାର ଆଗରେ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ଶତୃଞ୍ଜୟ, ଏହି ହାତୀ ଆମ ପିତାଙ୍କର। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର, ଯାହା ସମ୍ପୂଜିତ, ଦେଖୁନାହିଁ, ଯାହା ଆମ ପିତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଛତ୍ର, ଏହିଥିରେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି।" ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରଣରେ ଜୟୀ ହୋଇ, ମଣ୍ଡପରୁ ତଳକୁ ଅସି, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନା ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ଘେରି ଶିବିର ଗଢ଼ିଲା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀୟ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାହାଡ଼ ପାଶରେ ଏକ ଓ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଆୟତନ ଦାବି କଲା। ଏହି ସେନା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି ଧର୍ମର ପାଳନ କରି, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲା। ଏହିଭଳି ମହାରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସୂକ୍ତି ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ, ସେନାକୁ ଶିବିର କରାଇ, ଭରତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦାତି ମଧ୍ୟରୁ ଏକ, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି ଚାଲି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେନା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିବା ପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପ୍ରିୟ, ଏହି ମୃଗମାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତୁମେ ଏହି ମନ୍ୟ ଓ ଶିକାରୀମାନେ ସହ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ତଲାଶ କର। ଗୁହା, ଧନୁ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ସହ ତାଙ୍କ ହଜାର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତୁ। ମୁଁ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ପଦେ ପଦେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଚାଲିବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରାମ, ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ମୁଖ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିନାହିଁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କ ରାଜଚିହ୍ନିତ ପଦ ମୋ ମସ୍ତକରେ ରଖିପାରିବି ନାହିଁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରାଜ୍ୟଅର୍ହ ରାମ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ବସି, ଅଭିଷେକ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।" "ଧନ୍ୟ ସୌମିତ୍ରି, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମ କାନ୍ତିମୟ ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ମୁଖ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଧନ୍ୟ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ ସମୁଦ୍ରବନ୍ଧିତ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଧନ୍ୟ ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ରାଜା ସମ, ଯେଉଁଠାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ କୁବେର ଭଳି ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟାନକ ଜଙ୍ଗଲ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଘୁରୁଛି, ତାହାର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ଶୂରବୀର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି।" ଏପରି କଥା କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତ ବଳଶାଳୀ ହୋଇ, ପଦେ ପଦେ ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଝୁପୁଡ଼ି ମାଝିରେ ଚାଲି ଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଅବାକ ହେଲେ, ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେଁ ଜଣେ ଜଳର ଉପାରେ ପାର ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିବା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଭରତ ଗୁହାଙ୍କ ସହ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହିଭଳି ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଅନ୍ୟ ଏକ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିବେଳେ, ସେନା ଶିବିର କରିଥିବାବେଳେ, ଭରତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ପଥ ଦେଖାଇ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ସେ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦୂତି ପଠାଇ କହିଲେ, "ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇ ଆସନ୍ତୁ," ଏବଂ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହ ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ, କାରଣ ସେ ଓ ଭରତ ଉଭୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ଏପରି ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପତ୍ରମଞ୍ଚ ଘର ଓ ତାପସମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।