ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇମାନେ ଏକଠି ହେବେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ଖୁସି ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହି ଶପଥ ଦେଉଛି। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ମୋ ପାଇଁ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଯଦି ମୋତେ କୌଣସି ସୁଖ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭରତ, ତୁମେ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନଥିବେ, ତେବେ ସେଇ ସୁଖ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଉ। ମୋ ମନରେ ଲାଗୁଛି, ଭରତ ଯିଏ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମମତା କରେ, ସେ ଆଉଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଛନ୍ତି, ପରିବାରର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇ, ଯାହା ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ସେ ଶୁଣିଛନ୍ତି ଯେ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିର୍ବାସିତ, ଜଟା ଓ ଭାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧିଛି, ଜାନକୀ ଓ ତୁମେ ସହିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖି ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟ ମମତାରେ ଭରିଯାଇଛି, ଦୁଃଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ସେ ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କଠିନ ଓ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହି, ପିତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମତେ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟଟି ଭଲ, ଭରତ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ସେ କେବେ ଆମକୁ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭରତ କେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି କି? ଏମିତି କଣ ଭୟ ଆଜି ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ ନେଇ ଅନୁମାନ କରୁଛ? ଭରତଙ୍କୁ ତୁମେ କଠିନ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କହିବାକୁ ପଡ଼େ, ମୁଁ କହିବି। କୌଣସି ବିପଦରେ ପୁଅମାନେ କେବେ ବାପାଙ୍କୁ ବା, କିମ୍ବା ଭାଇମାନେ ଦୁଃଖରେ ଏକାଉଁ ଭାଇକୁ ହନ୍ତା କରିପାରିବେ? ଯଦି ତୁମେ ଏହି କଥା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କହୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଦେବି: ‘ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।’ ମୁଁ ଏହି କଥା ଭରତଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କହିବେ: ‘ଏହିପରି ହେଉ।’ ଏମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କ କଥାରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଏକପ୍ରକାର ଛୋଟ ହେବା ପରି ଲାଗିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ନିଜେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଲଜ୍ଜିତ ଦେଖି, ରଘୁନନ୍ଦନ କହିଲେ, “ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଏହି ବଳଶାଳୀ ଭାଇ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ହେତୁ, ଆମେ ଯେଉଁ ଆରାମରେ ବଢ଼ିଛୁ, ତାହା ଛାଡି ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁଭବିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଭାବି ସେ ଆମକୁ ଘରକୁ ନେଇଯିବେ। କିମ୍ବା, ମୋ ପିତା ରଘୁନନ୍ଦନ, ବୈଦେହୀ ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଆରାମ ପାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ନେଇଯିବେ। ଦେଖ, ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଘୋଡ଼ା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି, ଯାହା ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁରଙ୍ଗମାନେ। ସେହି ବଡ଼ ଦେହୀ ହାତୀ, ସେନାର ଆଗରେ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ, ବୃଦ୍ଧ, ମୋ ପିତାଙ୍କର। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଧଳା ଛତ୍ର ଦେଖୁନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ମୋ ପିତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଛତ୍ର; ଏହିଥିରେ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି।” ଏପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଣ୍ଡପରୁ ଅବତରି, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ ହାତ ଜୋଡି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ। ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯେଉଁଠି ଭ୍ରମ ନ ହେଉ, ସେନା ସେଇ ପର୍ବତଟିକୁ ଘେରି ଶିବିର କଲା। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁବଂଶୀ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକାର କଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରି, ଏହି ସେନା ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ରୁତିମାନ ହେଲା। ଏଭଳି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାନବେଟିଏ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ, ସେନାକୁ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ଶୂରବୀର ଏବଂ ପଦାତିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତ, ନିଜ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ପଦେ ପଦେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ସେନା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା ପରେ, ଭରତ ନିଜ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଇ, ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲୋକମାନେ ଓ ଶିକାରୀମାନେ ସହିତ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗ। ଗୁହା, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ତାଙ୍କର ହଜାର ଆତ୍ମୀୟ ସହ ଏଠାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) ଖୋଜନ୍ତୁ। ମୁଁ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ, ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଚାରିପାଖ ଚାଲିବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରାମ, ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ରାଜଚିହ୍ନିତ ପଦ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବି ନାହିଁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି, ଯିଏ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ରାଜସିହାସନରେ ବସି ସ୍ନାନ ନେଇ ଅଭିଷେକିତ ହେବେ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ବଡ଼ ଧନ୍ୟ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ପଦ୍ମନୟନ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ବୈଦେହୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସହିତ ସମୁଦ୍ର-ବନ୍ଧିତ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଧନ୍ୟ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ସମାନ, ଯେଉଁଠାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) କୁବେରଙ୍କ ନନ୍ଦନବନରେ ରହିବା ପରି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ଶୂରବୀର ରାମ ଏଠାରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।