ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ ଆଦିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ—ମୁଁ ଏହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି। ଭାଇମାନେ ଏକଠା ହେବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ—ଏହା ସତ୍ୟ କହି ମୁଁ ଶପଥ ନେଉଛି। ଏହି ସମୁଦ୍ର ପରିବେଷ୍ଟିତ ପୃଥିବୀ ମୋ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ଚଳି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହିବି ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ବରଞ୍ଚ, ଯଦି ଭରତ, ତୁମେ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଛାଡ଼ି ମୋତେ କିଛି ସୁଖ ମିଳେ, ସେହି ସୁଖ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଉ। ଭରତ, ଯିଏ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ମାନେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ପରିବାର ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି—ସେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ମୋ ବନବାସ ଓ ମୋ ସହ ଜାନକୀ ଓ ତୁମକୁ ଜଟା ଓ ଭାଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି ଦେଖି, ଭରତ ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ କଠୋର କଥା କହି, ତାଙ୍କ ରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟ ଭଲ—ଭରତ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ସେ କେବେ ଆମକୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ ନାହିଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭରତ କେବେ ତୁମଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି କି? ଆଜି କଣ ଭୟ ତୁମ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି ଯେ, ତୁମେ ଭରତକୁ ଶଙ୍କା କରୁଛ? ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ କଠୋର କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କହିବାକୁ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପୁଅମାନେ କେବେ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ କି? କିମ୍ବା ଭାଇ ଭାଇକୁ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଯିଏ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ? ଯଦି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହୁଛ, ତେବେ ଭରତକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଦେବି—‘ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।’ ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲେ, ଭରତ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଏହି ଭଲ’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେବେ। ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ଏମିତି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଶିଉଁ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ମୋ ମନେ ହୁଏ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ।’ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ ଦେଖି, ରଘୁନନ୍ଦନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ମୋ ମନେ ହୁଏ, ଏହି ବଳବନ୍ତ ଭାଇ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।’ ବା, ହେତୁ ହେଉଛି, ଆମେ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଅତେଇ ବନେ ରହିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଘରକୁ ନେଇଯିବେ। କିମ୍ବା ମୋ ପିତା ରଘୁନନ୍ଦନ, ବିଶେଷ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବନରୁ ନେଇ ଯିବେ। ଦେଖ, ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ। ସେହି ବଡ଼ ଦେହବାନ୍ ହାତୀ ସେନାର ଆଗରେ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ, ଏହା ଆମ ପିତାଙ୍କର। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ସେହି ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର ଦେଖୁନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କର ଗୌରବ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଛତ୍ର—ଏହିଥିରେ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି। ଏପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଣ୍ଡପରୁ ଅବତରି, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଁଡାଇ ରହିଲେ। ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ସେଉଁଠାରେ ଭ୍ରମ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି, ସେନା ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଘେରି ଶିବିର ହେଲା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀୟ ସେହି ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଭରି, ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଓ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳ ଦାଖଲ କଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଭରତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ସେନା ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରଚିତ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତାନବେ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ, ଭରତ ସେନାକୁ ସୁସ୍ଥିର କରି, ଚାଲିବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେମିତି ପଥ ଚଲିଥିଲେ, ସେଉଁପରି ପଦେ ପଦେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେନା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଭରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ, ଏହି ମଣିଷ ଓ ଶିକାରୀମାନେ ସହିତ ଏହି ବନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜ। ଗୁହା, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ତାଙ୍କର ହଜାର ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ଏଠାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ। ମୁଁ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୌରଜନ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ସମଗ୍ର ବନ ଚାରିପାଖ ଖୋଜିବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରାମ କିମ୍ବା ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟଶାଳି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ମୋ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଭାଇର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅଭିରାମ ମୁଖ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଭାଇର ରାଜଚିହ୍ନିତ ଚରଣ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବି ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ, ଯେଉଁଠି ରାଜ୍ୟ ଦେଉଁଥିଲେ, ପିତୃପଦ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ସୌମିତ୍ରି ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ପଦ୍ମନୟନୀ ରାମଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବୈଦେହୀ ଧନ୍ୟ, ଯିଏ ଏହି ସମୁଦ୍ରପାର୍ଶ୍ୱ ଭୂମିରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଛନ୍ତି। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଧନ୍ୟ, ରାମ ଏଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ବସିଥିବା ପରି ବାସ କରୁଛନ୍ତି।” ଏଭଳି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦିନ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଧର୍ମ, ପ୍ରେମ ଓ ଦାୟିତ୍ୱର ଅନୁଭୂତିରେ ବିତିଲା।