ଚିତ୍ରକୂଟ ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରହିଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଗରେ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଦେବି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭେଦିଦେବି। ଅରଣ୍ୟର ତୀବ୍ର ପଶୁମାନେ ବାଣରେ ଆହତ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ମୋର ହାତରେ ମରିଥିବା ମାନବମାନେ ଉଠାଇ ନେବେ। ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ବାଣ କିମ୍ବା ଧନୁଷର ଋଣୀ ନୁହେଁ; ମୁଁ ବାରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ, ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ଜୟ ହେବ।” ଏହିପରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀନବୃତି ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଧନୁଷ କିମ୍ବା ତଳୱାର ଓ ଢାଲର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ବାରତ ନିଜେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆସିଛନ୍ତି। ବାରତ ଯିଏ ପିତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମାରି ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ନେଇଲେ, ଏହା ଅପବାଦ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହେବ; ମୁଁ ଏ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଆପଣ ଜଣେ ବିଷ ମିଶିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବେନି, ସେହିପରି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଧନ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବିନି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଏ ଭୂମି ଚାହେଁ; ଏହା ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରେ। ସମ୍ବିଧାନ, ସଉମିତ୍ରି, ଭାଇମାନେ ଏକାଠି ହେବାର ସୁଖ ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ; ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରେ। ସମୁଦ୍ରରେ ବିରାଜିତ ଏ ଭୂମି ମୁଁ ଚାହିଲେ ଲଭ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶାସନ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ବାରତ, ତୁମେ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ବିନା ମୋତେ ଯଦି କିଛି ସୁଖ ମିଳେ, ସେ ସୁଖ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଉ। ବାରତ ଭାଇମାନେ ଚିରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏ ଆମ ପରିବାର ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯାହା ମୋ ଜୀବନରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ନିଷ୍କାଷିତ ହୋଇଛି, ଜଟା ଓ ଭାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧିଛି, ଜାନକୀ ଓ ତୁମେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛିବା ଶୁଣି, ବାରତ ଭାଇ ଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ଆବେଗିତ ହୋଇ, ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମାନ୍ୟତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି, ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ବାରତ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ସେ କେବେ ଆମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବେନି, ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବାରତ କେବେ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଛନ୍ତି କି? ଏ ଆଜି କେଉଁ ଭୟ ତୁମେ ଦେଖୁଛ? ତୁମେ ବାରତଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି କିଛି ଅନୁଚିତ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ, ମୁଁ କହିବି। ଭାଇ ଭାଇଙ୍କୁ କେବେ ମାରିବେନି, ଯେପରି ନିଜ ପିତାକୁ ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ମାରିବେନି। ଯଦି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏ କଥା କହୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ବାରତଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ’ କହିଦେବି। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାରତ ନିଶ୍ଚିତ ‘ଏହି ଭଲ’ କହିବେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଗୁଡି ନେଇଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ନିଜେ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଲଜ୍ଜା ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ବଳଶାଳୀ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ଆମେ ଆରାମରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ, ଏହି ଭାବରେ ଆମକୁ ଘରକୁ ନେଇଯିବେ। କିମ୍ବା ଆମ ପିତା ଦଶରଥ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ନେଇଯିବେ। ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡା ଦେଖାଯାଉଛି, ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମାନେ। ସେନାର ମୁଖରେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ଅଛି, ନାମ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ, ବୟସ୍କ, ମୋ ପିତାଙ୍କର। କିନ୍ତୁ ସେ ଶ୍ବେତ ଛତା ଦେଖୁନାହିଁ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦିବ୍ୟ, ଏହା ମୋ ପିତାଙ୍କର; ଏହି ଦେଖି ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି।” ଏହିପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ, ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦାଡ଼ିଲେ। ବାରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ନହେଉ, ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପର୍ବତକୁ ଘେରି ଶିବିର ଅଗ୍ରସର କଲା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥରେ ଭରିଥିଲା, ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଓ ଅଧା ଯୋଜନ ଜମି ଅଧିକୃତ କଲା। ବାରତ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ରାମାୟଣର ଉନନବୃତି ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ସେନାକୁ ଅବସ୍ଥିତ କରି, ବଳଶାଳୀ ବାରତ, ପଦାଚାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦେ ପଦେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେନା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଗଲା, ବାରତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ଭାଇ, ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଏହି ମନ୍ୟ ଓ ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ତଳାସ କର। ଗୁହା, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ଏଠି ତାଙ୍କ ହଜାର ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯାଉ।