ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ, ବିଶେଷକରି ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ, ସେ ଆରମ୍ଭରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିଲେ। ପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ମିତ୍ରତା କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଏବଂ ଦୁଃଖ ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଦୟାଳୁ ରାମ ଏହି ଶପଥ କଲେ ଯେ, ସେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତାପ ନେଇ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ। ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ବଡ଼ ଦେହକୁ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାମ ହସି ହସି ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଂଗୁଠିରେ ଏହାକୁ ଦଶ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପୁଣି, ଏକ ମାତ୍ର ଶରରେ ସେ ସାତିଟି ସାଳ ଗଛ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପାତାଳକୁ ଭେଦିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭିତରେ ଆଶ୍ୱାସ ଆସିଲା। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହେଇ ରାମଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ଚଲିଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ବନରାଜ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦହଡ଼ି ଶୁଣି ବାଳୀ, ତାରାଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଏକ ମାତ୍ର ଶରରେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ବାଳୀଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବନରମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରି, ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଶୂରବୀର ହନୁମାନ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଲବଣ ସମୁଦ୍ର ଲଙ୍ଘି ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଙ୍କା ନଗରରେ, ହନୁମାନ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ ଏବଂ ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଶେନାପତି, ସାତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର ଓ ବୀର ଅକ୍ଷ୍ୟକୁ ବଧ କରି, ଶେଷରେ ଧରାପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅବଧ୍ୟ ଥିବାରୁ, ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ମନେ କରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ ସହିଲେ। ପରେ ସିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଦହିଦେଇ, ମହାବୀର ହନୁମାନ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ। ହନୁମାନ ରାମଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଭକ୍ତିସହ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ସୀତା ଦେଖାଗଲେ।” ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ରାମ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଆସି, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଶରରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିଚଳିତ କଲେ। ତାହା ପରେ ସମୁଦ୍ରଦେବ ଦେଖାଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନଳ ବନ୍ଧୁ ନାମକ ବନର ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ। ସେଇ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଗଲେ। ପରେ ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ଯାହା ସହିପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ସୀତା ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପବିତ୍ରତାକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ସୀତା ନିର୍ମଳ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ ମିଳିଲା। ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଦେବତା-ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, କ୍ଲେଶ ଶେଷ ହୋଇ, ରାମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଦେବମାନେ ଦିଆ ଵର ପାଇଁ ମୃତ ବନରମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବିତ କରି, ରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇଲେ। ଭୃଗୁବନ୍ଦିତ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ କଥା କରି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଯାଇ, ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଜଟା କାଟି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ, ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ନେଲେ। ତେବେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଧନୀ, ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ରୋଗ-ଶୋକ ନିର୍ମୁକ୍ତ ହେଲେ। କେହି ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଭକ୍ତ ଓ ସୁହାଗି ରହିବେ। ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ବାୟୁ, ଜ୍ୱର ଓ ଭୂଖର ଭୟ ନଥିବ, ଚୋର ରହିବେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟଯୁଗ ପରି ଖୁସି ରହିବେ। ରାମ ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିଲେ। ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ଗାଁ ଓ ଅପାର ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରି, ରାଘବ ଜଗତରେ ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଶେଷରେ ରାମ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଗମନ କରିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପନାଶିନୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ବେଦସମ୍ମତ ରାମକଥା ଯିଏ ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯିଏ ଏହି ଜୀବନଦାୟିନୀ ରାମାୟଣ କଥା ପଢ଼ିବେ, ସେ ନିଜ ପୁଅ, ନାତି, ସାଙ୍ଗମାନେ ସହ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବେ।