ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବସିଥିବାବେଳେ ଦୂରରୁ ଏକ ଭାରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଗଡ଼ିରେ ରହିଥିବା କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପତାକା ଚମକୁଥିଲା । ତେବେ ଦୃତ ଘୋଡ଼ାରେ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ଚାଲିଯାଉଥିଲେ । କିଛି ଆଉ ଆନନ୍ଦରେ ହାଥୀରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ହେ ମହାବୀର ଭାଇ, ଚାଲ, ଆମେ ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ ପାହାଡ଼ରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା । ନାହିଁଲେ, ଏଠି ଥିଲେ ଏମିତି ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିବା । ସେ କୋବିଦାର ପତାକା ଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧା ହୋଇପାରେ ଆମ ପାଶକୁ ଆସିପଡ଼ିବେ । ମୁଁ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଖିବି କି, ଯାହା ପାଇଁ ଆମେ ତିନି ଜଣେ ଏଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛୁ ? ଯିଏ ତୁମକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଦାୟ କରିଛି, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାରତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୋ ପାଇଁ ସେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ । ଏଠାରେ ଭାରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି ଓ ଧର୍ମ ପଥ ଛାଡ଼ିଛି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ । ଭାରତ ଯିଏ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛି, ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କର । ଆଜି କୈକେୟୀ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭିନୀ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୋ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରୁଥିବା ଦେଖିବେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଗଛ ପରି ହେବେ । ମୁଁ କୈକେୟୀ, ତାଙ୍କ ସାଥୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିବି, ଏ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ଭୂମିକୁ ମୁକ୍ତ କରିବି । ଏହି ଦମିତ କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନକୁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଛାଡ଼ିଦେବି । ଆଜି ଚିତ୍ରକୂଟ ଅରଣ୍ୟ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯିବ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭେଦିଦେବି । ମୋ ହାତରେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ହାଥୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଟାଣିନେଇଯିବେ । ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ବା ବାଣ ପ୍ରତି କିଛି ଋଣ ନାହିଁ, ଭାରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବ ନାହିଁ ।” ଏପରି କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରାମ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଧନୁଷ ବା ତଳୱାର କଣ ଦରକାର, ଯେଉଁଠି ଭାରତ ନିଜେ, ସତ୍ୟବାନ୍ଧ ଓ ଧନୁର୍ଧର, ଆସିଛନ୍ତି ? ଯଦି ଭାରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଆମେ ରାଜ୍ୟ ନେବା, ତେବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ହେବ, ମୁଁ ଏହା କେବେ ଚାହେଁ ନାହିଁ । ଆତ୍ମୀୟ ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଯେ କୌଣସି ଧନ ମିଳେ, ତାହା ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ପରି ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ । ମୁଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଇଁ ଚାହେଁ, ଏହି ଅଙ୍ଗୀକାର ଦେଉଛି । ଭାଇମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ, ଏହି ସତ୍ୟ ଶପଥ ଦେଉଛି । ଏହି ସମୁଦ୍ର-ପରିବେଷ୍ଟିତ ପୃଥିବୀ ମୋ ପାଇଁ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ । ଯଦି ଭାରତ, ତୁମେ ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଛାଡ଼ି ମୋତେ କୌଣସି ସୁଖ ମିଳେ, ତେବେ ସେ ସୁଖ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଉ । ମୋ ଭାବନା ଅନୁସାରେ, ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିବା ଭାରତ ଆମ ପରିବାର ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ । ଆମ ବନବାସ, ଜଟା ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି । ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ । ସେ ନିଜ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହି, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଥିବା ବାପାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟ ଭଲ, ଭାରତ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ଆମ ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବେ ନାହିଁ । ଭାରତ କେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି କି ? ତେବେ ଆଜି କଣ ଭୟ ତୁମ ମନରେ ? ଭାରତଙ୍କୁ କଠୋର କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ, ମୁଁ କହିବି । ପିଲାମାନେ କେବେ ବିପଦରେ ବାପାକୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ କି, କିମ୍ବା ଭାଇ ଭାଇକୁ ? ଯଦି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଭୟ ହେଉଛି, ତେବେ ଭାରତକୁ ଦେଖି ମୁଁ କହିଦେବି : ‘ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ ।’ ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତ ନିଶ୍ଚୟ କହିବେ, ‘ଏହି ଭଲ ।’” ଏମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ସଂକୋଚିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ରାମ ପଚାରିଲେ, “କି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୋ ମନେ ହେଉଛି, ଏ ଆସୁଥିବା ଆମ ବାପା ଦଶରଥ ନିଜେ ଅଟୁଟ ପ୍ରେମରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।” ରାମ ହସି କହିଲେ, “ମୋ ମନେ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି, ଏହି ବଳଶାଳୀ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ବନବାସରେ ଆମେ ଅସୁବିଧାରେ ଅଛୁ, ଏହା ଭାବି ସେ ଆମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଥିବେ । କିମ୍ବା ମୋ ବଡ଼ ବାପା ରାମ, ସୀତାକୁ ଆରାମରେ ରଖିବା ପାଇଁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଥିବେ । ଦେଖ, ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଦୃଶ୍ୟମାନ । ସେମାନେ ବାୟୁ ସମାନ ଦୂତିରେ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ସେନାର ଆଗରେ ଯିଏ ବଡ଼ ଦେହୀ ହାଥୀ ଅଛି, ସେ ‘ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ’ ନାମକ, ବୟସ୍କ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବାପାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହାଥୀ ।” ଏଭଳି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଅନବେଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।