ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀଙ୍କୁ ନଦୀ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା କହି ଚିତ୍ରକୁଟ ପର୍ବତର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ରଘୁବଂଶର ଅଭିବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଞ୍ଜନ ଲାଗିଥିବା ନୟନ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଚାନ୍ବେଁ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ, ରାମ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପର୍ବତ ନଦୀ ଦେଖାଇ, ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗରେ ବସିଲେ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହ ବସି କହିଲେ, "ଏହା ପବିତ୍ର, ଏହା ସୁସ୍ୱାଦୁ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଛି।" ସେମାନେ ଏହିପରି ବସିଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ଭାରତଙ୍କ ସେନା ଆସୁଥିବା ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ଭୟଭୀତ ଓ ବିପନ୍ନ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଦଳ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ରାଘବ ଏହି ସେନାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନେତାମାନେ ଭୟରେ ଯେପରି ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି ତାହା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଓ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାମ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେତେ ଭୟଙ୍କର ଏହି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଗର୍ଜନା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ହାତୀ, ମହିଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସିଂହ ଭୟରେ ହଠାତ୍ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି। ବନରେ କିଛି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ସିକାର କରୁଛନ୍ତି କି, ନାହିଁଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ? ଏହି ପର୍ବତ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଯାଇ ଏହି ଘଟଣାର ସତ୍ୟତା ଜାଣ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାକୁ ଶୁଣି ଦ୍ରୁତ ଏକ ଫୁଲ ଫୁଲୁଥିବା ଶାଳ ଗଛରେ ଚଢ଼ି ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବିଶାଳ ସେନା, ଯେଉଁଠାରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ସେନା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଅ, ମହାନ୍ୟ, ଏବଂ ସୀତାକୁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଅ। ତୁମର ବାଣ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" ତେବେ ରାମ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ସେନା ଆସୁଛି, ତୁମେ ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖ, ଏହା କାହାର ବୋଲି ଭାବୁଛ?" ରାମଙ୍କ କଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଷରେ ଦହୁଛନ୍ତି, ସେ କହିଲେ, "ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଅଭିଷେକ ପାଇ ପରେ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ଦେଖ, ସେଇ ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ରଥରେ କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପତାକା ଝୁଲୁଛି। ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଅନେକ ଲୋକ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଚାଲୁଛନ୍ତି, କିଛି ହାତୀ ଉପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ଆମେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା, କିମ୍ବା ଏଠି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ। ସେ କୋବିଦାର ପତାକାଧାରୀ ଆମ ହାତରେ ପଡ଼ିପାରେ। ରାଘବ, ଯାହାର କାରଣରେ ତୁମେ, ସୀତା ଓ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖଭୋଗ କରୁଛୁ, ସେଇ ଭାରତକୁ ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି କି? ଏହି ଭାରତ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ଭାରତ ଏବେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ପାଇଁ ସେ ହତ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ। ରାଘବ, ଭାରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନି, କାରଣ ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଅପରାଧ କରିଛି, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଭାରତ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଅଧର୍ମ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କର। ଆଜି କୈକେୟୀ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭିନୀ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୋ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା ହେବା ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉ, ଗଜଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ବୃକ୍ଷ ପରି। ମୁଁ କୈକେୟୀ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିବି, ଆଜି ପୃଥିବୀ ଏହି ମହାଦୂଷଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦମିତ କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନକୁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ମୁକ୍ତ କରିବି, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ଘାସରେ ଅଗ୍ନି ଛଡାଯାଏ। ଆଜି ମୁଁ ଚିତ୍ରକୁଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶତ୍ରୁ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଇଦେବି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁ ଦେହକୁ ବିଦ୍ଧ କରି। ମୃଗମାନେ ମୋର ବାଣରେ ହତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଲୋକମାନେକୁ ଟାଣି ନେଉ। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ମୋର ବାଣ କିମ୍ବା ଧନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଋଣ ନାହିଁ; ଭାରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି ମୋର ସନ୍ଦେହ ଶେଷ ହେବ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିଲେ, ତେବେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଧନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ତଳୱାର ଓ ଢାଲର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଯେଉଁ ଭାରତ ନିଜେ, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟବନ୍ଧ କରି ଆସିଛନ୍ତି। ଯଦି ଏମିତି ଭାରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି, ତେବେ ଏହି ଅପବିତ୍ର ରାଜ୍ୟ ମୋ କାମର କ’ଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ? ଆତ୍ମୀୟ ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ନାଶରୁ ଯେଉଁ ଧନ ମିଳେ, ମୁଁ ସେ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବି ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ପୃଥିବୀ—ଏସବୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଚାହେଁ; ଏହା ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି। ଭାଇମାନେ ଏକଠି ହେବା ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହେଁ, ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ଏହିପରି ଚିତ୍ରକୁଟର ପରିସ୍ଥିତିରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଙ୍ଗ ଭାବ, କ୍ରୋଧ, ଶାନ୍ତି ଓ ଧର୍ମର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ରଣ ଘଟିଲା।