ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରିୟେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବାରୁ ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖିବା ଆୟୋଧ୍ୟା ସହର ଦେଖିବାଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଲାଗୁଛି। ଚଳ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା—ଏହି ଜଳ ଏମିତି ପବିତ୍ର ଯେ, ତାହାକୁ ତପସ୍ୱୀ, ନିର୍ମଳ ଜନ, ନିୟମୀ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ୍ଦିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଶିତା, ତୁମେ ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଅପନା ସାଙ୍ଗୀନୀ ପରି ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠାରେ ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଦଳକୁ ବି ଡୁବାଇଦେଉ। ମୋର ପ୍ରିୟା, ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭାବିବା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ଭାବିବା; ଯେପରି ଆୟୋଧ୍ୟା ଜନ ଏହି ଭାବନା କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ଭାବନା କର। ମୋ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କରୁଛ; ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛ। ତିନି ଦିନ ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଏଠାରେ ତୁମେ ସାଙ୍ଗରେ ଥିଲେ, ଆୟୋଧ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ମୋର ଚାହିଦା ନାହିଁ। ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ମୃଗ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଘଣ୍ଡା, ସିଂହ ଓ ବାନର ଦ୍ୱାରା ପିତି, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦେଖି, କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏଠାରେ କ୍ଲାନ୍ତି ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏପରି ଅନେକ ମାନ୍ୟ କଥା ଶିତାଙ୍କୁ କହି, ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭାବନ୍ଧ, ଚିତ୍ରକୂଟର ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ ଘୂମି ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦୃଷ୍ଟିକୁ କଜଳ ପରି ଉଜ୍ୱଳ କରେ। ଏଠିରେ ଉତ୍ତମ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଚାନବେ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି ଶିତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଦେଖାଇ ରାମ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ବସିଲେ, ଶିତାଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇ ଖୁସି କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଶିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହା ପବିତ୍ର, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭଳି ପକାଯାଇଛି।” ଏହିପରି ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଭରତଙ୍କ ନାଇକର ଆଗମନର ଦଳ ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଉଠିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଦଳ ତାଙ୍କ ନେତା ଦେଇ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ସବୁ ଦିଗରେ ପଳାଇଲେ। ରାମ ଏହି ଦଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଜନ୍ତୁ ଦଳ ନେତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦେଖି ଓ ଶୁଣି ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁମିତ୍ରାନ୍ଦା ନ୍ୟାୟବାନ ପୁତ୍ର, ଦେଖ! ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର, ତ୍ରାସଦାୟକ ଶବ୍ଦ ଆସୁଛି। ବନର ହାତୀ ଦଳ ଅଟି ଅଟି ଚାଲିଛି କି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲର ମହିଷ ଦଳ ଶିଂହରେ ଭୟ ପାଇ ପଳାଇଛି କି, ଅଚ୍ୟାନ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଯାଉଛି। ବନରେ କି ରାଜା କି ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ଶିକାର କରୁଛି, କି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ; ତୁମେ ଜାଣିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ ତ ଫିଙ୍ଗା ପରି ଯାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହାର ସତ୍ୟ ଜାଣିବା।" ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚାରିପାଖ ଦିଗ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପକାଇଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ସେନା, ଯାହାରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ପଦାତି ଦଳ ରହିଛି। ଏହି ଦଳ ଦେଖି, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଭରି, ରଥ ଫ୍ଲାଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିକୁ ନିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିତାକୁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରା, ତୁମ ବଣ୍ଡ ଓ ବାଣ ଏବଂ କବଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" ତାପରେ ରାମ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମିତ୍ରାନ୍ଦା ପୁତ୍ର, ଭଲଭାବେ ଦେଖ—ଏହି ସେନା କାହାର ତୁମେ ଭାବୁଛ?” ଏହିପରି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଏହି ଦଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପ୍ରତ୍ୟାଶାରେ କହିଲେ, “ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଅଭିଷେକ ପାଇ ନିଶ୍ଚିତ, କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି। ଦେଖ, ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ରଥରେ କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ଫ୍ଲାଗ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି। ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ମନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଆନନ୍ଦ ଭରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଚଳ, ବଣ୍ଡ ହାତରେ ନେଇ ପାହାଡ଼ରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା; କିମ୍ବା ଏଠି ଏହିଠି ହିଁ ବଣ୍ଡ ଏବଂ ବାଣ ସଜାଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ରହିବା। ସମ୍ଭବତଃ କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଫ୍ଲାଗ ଅମାନ୍ୟ ହାତରେ ପଡ଼ିପାରେ। ମୁଁ ଭରତକୁ ଦେଖିବି, ଯାହାର କାରଣରେ ତୁମେ, ଶିତା ଓ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛୁ। ରାଘବ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାରି ଦିଆଯାଇଛ, ସେଇ ଶତ୍ରୁ ଭରତ ଏବେ ଆସିଛି; ମୋ ପାଇଁ ସେ ହେଉଛି ହତ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ। ରାଘବ, ଭରତକୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଆଗରୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଭରତ, ଯିଏ ଆଗରୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ରାଘବ—ଏହି ଦିନ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ରାଜ୍ୟ କର। ଆଜି କୈକୟୀ, ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଲୋଭୀ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ମୋ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା ହୋଇ ଦେଖିବେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ତଳିବେ, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି। ମୁଁ କୈକୟୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିବି; ଆଜି ପୃଥିବୀକୁ ଏହି ମହା ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି। ଆଜି ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ଏହି ଦମିଥିବା କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନକୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରିବି, ଶୁଷ୍କ ଘାସରେ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିବା ପରି। ଆଜି ମୁଁ ଚିତ୍ରକୂଟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜାଇଦେବି, ଶତ୍ରୁ ଦେହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରି। ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମନ୍ୟ ଦେହକୁ ଟାଣି ନେଉ। ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ବଣ୍ଡ ଓ ବାଣରୁ ଋଣୀ ନୁହେଁ; ଭରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବ ନାହିଁ।