ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଶୀର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ବାତାସ ଝୁଲାଇ ଦେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଶୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ବାତାସରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ନଚୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି, ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଫୁଲମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଝଡ଼ାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ କେଉଁଠି ମଣିମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ବାଳୁକା ତଟରେ ଶୋଭିତ, ଆଉ କେଉଁଠି ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି। ବାତାସରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଫୁଲର ଛାଡ଼ ଦେଖ, ଏବଂ ଜଳମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖେଳିବାକୁ ଦେଖ। ଶୁଭେ, ଏଠି ରଥାଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମୁନିମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ କୂଳକୁ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମଧୁର ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ଆଉ ତୁମ ସଙ୍ଗ ଥିବାରୁ ମୋ ପାଇଁ ସହର ଦେଖିବାଠାରୁ ବେଶି ମଧୁର। ଆସ, ଏହି ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଏକାଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ସଂଯମ ଓ ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ଶୀତେ, ମିତ୍ରୀଣୀ ପରି ତୁମେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କର, କମଳ ଓ କୁମୁଦ ଚୁମ୍ବିତ ହେଉନ୍ତୁ। ମୋରେ, ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭାବିବା ଓ ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ଭାବିବା; ଯେପରି ସହରବାସୀ ଭାବନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରୁଛି ଓ ତୁମେ, ବୈଦେହୀ, ସହଯୋଗୀ ଅଛ; ତୁମେ ଦୁହେଁ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ଦିନର ତିନି ବେଳେ ସ୍ନାନ, ମଧୁ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟା ବା ରାଜ୍ୟର ଆକାଂକ୍ଷା କରୁନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ସାଙ୍ଗରେ ଅଛ। ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ମୃଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହାତୀ, ସିଂହ, ବାନରମାନେ ତାହାର ଜଳ ପାନ କରୁଛନ୍ତି, ଫୁଲେ ଫୁଲେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଏହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି—ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ନ ହେବା କେହି ନାହିଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନଦୀ ବିଷୟରେ ଅନେକ ପ୍ରେମଭରା କଥା କହି, ଚିତ୍ରକୂଟର ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଏଭଳି ଚମତ୍କୃତି ଦେଖାଇ ହେବା ପରେ, ରାମ ପାହାଡ଼ର ଢାଳକୁ ବସି, ଶୀତାଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇ ଖୁସି କରିଲେ। ସେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ—“ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଛି।” ଏଭଳି ବସିଥିବା ବେଳେ, ହଠାତ୍ ଭାରତଙ୍କ ସେନା ଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଓ ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଆତଂକିତ ଓ ଭୟଭୀତ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱକାରୀଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ରାମ ସେନାର ଉତ୍ପନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଯିବା ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଓ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଦେଖ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା ଓ ଗଭୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି। ହୁଏତଃ ଏହା ହାତୀମାନେ କିମ୍ବା ମହାବନର ମହିଷମାନେ ସିଂହର ଭୟରେ ଭାଗିଯାଉଛନ୍ତି। କିଛି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ତ? ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଏହା ଖୋଜି ଦେଖ। ଏହି ପାହାଡ଼ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହାର ସତ୍ୟ ଜାଣ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଳମାଳି ଏକ ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ଶାଳ ଗଛରେ ଚଢ଼ି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ବଡ଼ ସେନା, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ଭରିଛି। ସେ ଏହି ସେନା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ—“ଅଗ୍ନି ନିବାଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀତାଙ୍କୁ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଅ; ତୁମେ ଧନୁଷ ବାନ ଓ କବଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" ଏତେବେଳେ ରାମ, ପୁରୁଷସିଂହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଭଲଭାବେ ଦେଖ—ଏହି ସେନା କାହାର ଭବେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେନା ନାଶ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ କହିଲେ—“ଅବଶ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି, ଅଭିଷେକ ହୋଇ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି। ଦେଖ, ସେ ରଥରେ କୋବିଦାର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପତାକା ଚମକୁଛି। ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ମଣିଷମାନେ ଇଛାମତେ ଚଳିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ହାତୀ ଉପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ୱଳ। ଆମେ ଧନୁଷ ନେଇ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ତିଆରି ହୋଇ ଦଢ଼ି ରୁହ। ହୁଏତଃ କୋବିଦାର ପତାକାଧାରୀ ଆମ ହାତରେ ପଡ଼ିପାରେ। ରାଘବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଶୀତା ଏହି ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛୁ, ସେଇ ଭାରତକୁ ଆଜି ଦେଖିପାରିବି କି? ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଗଲ, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାରତ ଏବେ ଆସିଛି; ମୋ ପାଇଁ ସେ ହତ୍ୟ ହେବାଉଚିତ। ରାଘବ, ଭାରତକୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ଓ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଛି—ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ପୃଥିବୀ ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ଭୋଗ କର। ଆଜି ରାଜ୍ୟ ଲୋଭିନୀ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ମୋ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଦେଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ଶୋକରେ ଭଗ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ମୁଁ କୈକେୟୀ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିଦେବି; ଆଜି ପୃଥିବୀ ଏହି ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।" ଏଭଳି ଚିତ୍ରକୂଟର ଶୋଭା ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାମ-ଶୀତାର ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ଅଚିରେ ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ରକ୍ତ ଗରମି ଚଳିଲା, ଏବଂ ଚିତ୍ରକୂଟର ନିରାପଦ ଜୀବନ ଏକ ନୂତନ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା।