ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ, ଯେଉଁଠି ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳର ଅଭିପ୍ରାୟ ଅତ୍ୟଧିକ, ଏହି ପର୍ବତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ଭୂମି ଉତ୍ତର କୁରୁର ମନୋହର ପଦ୍ମପ୍ରସ୍ରବଣ ପୋଖରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଏଠିରେ ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସୀତା ଓ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ଦୂରେ ରହିଥିବା ଆୟୋଧ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟର ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଗ୍ରହ ଓ ଧର୍ମର ମାର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ରମ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରୁ ଉତରି, ମୈଥିଲୀ ସୀତାକୁ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଜଳ ଅଛି। ରାମ, ପଦ୍ମ-ନୟନ ଅତି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମହାରାଜା ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଦେଖ, ବିଭିନ୍ନ ବାଲୁକା ମଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ କୁଞ୍ଚ ମାନେ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି, ଏହା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ନଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ପଦ୍ମପୋଖରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ମୃଗମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ତଳେ ନଦୀର ଜଳ ମାଟି ହୋଇଛି, ଏହା ଆମେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟର ଦୃଶ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଓ ରମ୍ୟ। ଏଠି ସମୟରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଅରଣ୍ୟର ଚାଲିଥିବା ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ବିଶାଳ ନୟନ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୀତା, ଏହି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ନିଗ୍ରହରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ହାତ ଉଠାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପର୍ବତର ଶିଖର ହଳାଇ ହେବାରୁ ଦେଖାଯାଉଛି ଯେପରି ଏହି ପର୍ବତ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଚାରିପାଖରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ନଦୀରେ ପକାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀ କେଉଁଠି ମଣିର ମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ବାଲୁକା ମଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ କେଉଁଠି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ ଦେବତାମାନେ ଏଠି ଅନୁସୂଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଫୁଲ ଚାଉଁ ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟର ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଛି। ଯଜ୍ଞମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରଥଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ବାଙ୍କ ଉପରେ ଉଠି ନଦୀର ଶୋଭା ବଢାନ୍ତି। ରାମ କହିଲେ, “ସୀତେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମଣ୍ଡାକିନୀର ଦୃଶ୍ୟ ଆୟୋଧ୍ୟା ଚଉଁ ଅଧିକ ମନୋହର, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଅଛ। ଚଳ, ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ଏକାଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଯେଉଁଠି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ ଦେବତାମାନେ ତପସ୍ୟା, ନିଗ୍ରହ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଅନୁସୂଚିତ। ସୀତେ, ଏହି ମଣ୍ଡାକିନୀରେ ଜଣେ ସାଥୀ ପରି ପ୍ରବେଶ କର, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମ ଉପରେ ଡୁବି ଯାଉ। ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭାବିବା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ଭାବିବା, ଯେପରି ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଭାବନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ତୁମେ ମୋ ସହଯୋଗୀ; ଦୁଇଜଣେ ମୋ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ ଦେଉଛ। ତିନି ବେଳା ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଆଜି ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଅଛ। ଏହି ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀ, ମୃଗ ଝୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହାତୀ, ସିଂହ ଓ ବାନରମାନେ ଏହି ଜଳ ପିଇ, ଫୁଲ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦେଖି, ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଏଠି, ଏହି ଦେଖି କେହି ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏପରି ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଏଠିରେ ଏକ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ, ସୀତାକୁ ମଣ୍ଡାକିନୀ ଦେଖାଇ ରାମ ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ବସିଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହି ମାଂସ ଦେଖି ସୀତାକୁ କହିଲେ, “ଏହି ଶୁଧ୍ଧ, ଏହି ରୁଚିକର, ଆଗରେ ଭଲ ଭାବରେ ବେକ୍ ହୋଇଛି।” ଏହି ସମୟରେ ଭରତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆସୁଥିବା ସେନାର ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ଭୟଭିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀମାନେ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇ ଯାଉଥିଲେ। ରାଘବ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଜନ୍ତୁମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ! ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଆସୁଛି। ବନରେ ହାତୀ ଝୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମହାବନରେ ଅଜମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭିତ ହୋଇ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି। ବନରେ କିଛି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ? ତୁମେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ପର୍ବତ ପାର ହେବା ପକେ ଉଡ଼ିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୃଶ୍ୟର ସତ୍ୟତା ଜାଣିବା।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଶାଳ ବୃକ୍ଷରେ ଚଢ଼ି, ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନଜର କଲେ। ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ରଥ, ଅଶ୍ୱ, ହାତୀ ଓ ପଦାଟୀ ସେନା ଭରିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ସେନା ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆସୁଛି। ଏହି ସେନାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନି ନିବାଇ ଦିଅ, ସୀତାକୁ ଗୁଫାରେ ରଖ, ତୁମେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ ତୀର ଓ କବଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" ତାପରେ ରାମ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଭଲଭାବରେ ଦେଖ—ଏହି ସେନା କାହାର ବୋଲି ଭାବୁଛ?" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ତିବ୍ର ହୋଇ, ଏହି ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟରେ କହିଲେ, "କାଇକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ, ନିଶ୍ଚୟ ଅଭିଷେକ ପାଇ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଆମେ ଦୁଇଜଣକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି।" ଏପରି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ନିମ୍ନରେ ଶେଷ ହେଲା।