ଚିତ୍ରକୁଟ ପର୍ବତର ଶିଳାଗୁଡିକ ଏଠି ଶତ-ଶତ ଭାରି ଚଉଁଉଁ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି—ନୀଳ, ହଳଦୀ, ସ୍ବେତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଶୁଭ୍ର ହୋଇ ରହିଛି। ରାତିରେ ଏଠି ଉପଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକ ନିଜ ଆଲୋକରେ ହଜାର-ହଜାର ଭାବେ ଚମକୁଥିଲେ, ଏହି ପର୍ବତର ଉପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ପର୍ବତର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଏକ ଶିଳାରୁ ଗଠିତ ଭଳି ଚମକୁଛି। ଚିତ୍ରକୁଟ ପର୍ବତ ମାନେ ଭୂମିକୁ ଭାଗି ବାହାରିଛି, ଏହାର ଶିଖର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ରହିଛି। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରେମିକ ଶୟନଗୁଡିକ କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଏବଂ ଭୂର୍ଜ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି, ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପ୍ରେମିକମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିବା ପଦ୍ମମାଳା ଏଠି ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଏଠି ଚଉଁଉଁ ରହିଛି। ଚିତ୍ରକୁଟ ପର୍ବତ ମୂଳ, ଫଳ ଏବଂ ଜଳରେ ଧନ୍ୟ, ଉତ୍ତର କୁରୁର ଦେବତାମାନଙ୍କର ପଦ୍ମପ୍ରସ୍ରବଣ ହ୍ରଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଏଠି ମୁଁ ତୁମେ, ସୀତା, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଗ୍ରହ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି। ଏପରି ଚିତ୍ରକୁଟର ବର୍ଣ୍ନନା ସମାପ୍ତ ହେଉଛି ମହାନ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉଁଉଁ ଚଉଁଉଁ ସର୍ଗରେ, ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀରାମାୟଣରେ। ଏପରେ, ପର୍ବତରୁ ତଳକୁ ଅସି, କୋଶଳପତି ରାମ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ମନୋହର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ। ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ରୂପବତୀ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଅନୁକୂଳ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ବାଳୁକାପରେ ମନୋହର, ହଂସ ଏବଂ କୁଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।" "ଏହି ନଦୀ ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗଛରେ ଘିରି ରହିଛି, ରାଜାଙ୍କ ପଦ୍ମପ୍ରସ୍ରବଣ ହ୍ରଦ ପରି ଚମକୁଛି। ଏଠି ଜଳ ଉଠାନ୍ତା ହରିଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇଛି, ଏହା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛି।" "ଯଥାସମୟରେ ମୁଣ୍ଡା ଚୁଲ ଏବଂ ମୃଗଚର୍ମ ଧରିଥିବା ଋଷିମାନେ କୋରା ଚାମ ଉପରେ ପିନ୍ଧି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଚଉଁଉଁ ଚଉଁଉଁ ଋଷିମାନେ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ଼, ହାତ ଉପରେ ଉଠାଇ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।" "ପର୍ବତର ଶିଖର ବାୟୁରେ ହିଲି, ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଲ ଏବଂ ପତ୍ର ନଦୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ପର୍ବତ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।" "ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଦେଖ, କେଉଁଠି ମଣିମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ବାଳୁକାପରେ ଶୋଭିତ, କେଉଁଠି ଶିଧ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ଏଠି ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି।" "ବାୟୁରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଚଉଁଉଁ ହୋଇଛି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ତେଲେଇ ଉଠିଛି।" "ଏଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ 'ରଥଙ୍ଗ-ଉଚ୍ଚାରକ' ଏହି ନଦୀର ତଟକୁ ଉଠି ମଧୁର ଶ୍ରୁତି ଗାଇ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।" "ସୀତା, ଚିତ୍ରକୁଟ ଏବଂ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖିବାରେ ମୋତେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଚଉଁଉଁ ଚଉଁଉଁ ଉତ୍ସବ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଅଛ।" "ଚଳ, ଏହି ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଶିଧ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିବା, ତ୍ୟାଗ, ନିଗ୍ରହ ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଭିତ।" "ସୀତା, ଜଣେ ମିତ୍ର ପରି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ପଦ୍ମ ଏବଂ କୁମୁଦ ଲୁଚାଇ ଦିଅ।" "ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭଳି ଭାବିବା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୁ ଭଳି ଭାବିବା, ଯେପରି ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଭାବନ୍ତି।" "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି, ତୁମେ, ବୈଦେହୀ, ସହଯୋଗୀ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ।" "ତିନି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଏଠି ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଅଛ।" "ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହାତୀ, ସିଂହ ଏବଂ ବାନରମାନେ ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ଫୁଲ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ନ ମିଳିବା କି?" ଏପରି ରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସହଚରୀଙ୍କୁ ନଦୀ ବିଷୟରେ ଅନେକ ମଧୁର କଥା କହି, ଚିତ୍ରକୁଟର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରି ଚାଲିଥିଲେ, ରାଘୁବଂଶର ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ଏଠି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଂଚନବ୍ବେ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣରେ। ଏପରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ପର୍ବତ ନଦୀ ଦେଖାଇବା ପରେ, ରାମ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ବସି, ସୀତାଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବସି, "ଏହି ଶୁଭ୍ର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭଳି ପକାଯାଇଛି," ବୋଲି କହିଲେ। ଏହିପରି ବସିଥିବା ବେଳେ, ଭରତଙ୍କ ସେନା ଆସୁଥିବା ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଉଠିଲା। ସେ ସମୟରେ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ସହିତ ଚାରିପାଖକୁ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ। ରାଘବ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେନା ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖି, ଜନ୍ତୁ ନାୟକମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ! ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଗଭୀର, ତୁଳନାହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।" "ଏହି ନିଶାବନରେ ବଂଶୀର ଦଳ କିମ୍ବା ମହାବନରେ ମହିଷମାନେ ସିଂହର ଭୟରେ ଏକାଠି ପଳାଇ ଯାଉଛନ୍ତି।" "ସମ୍ଭବତଃ କୌଣସି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ; ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଏହା ଖୋଜିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ପର୍ବତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଗମ; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ତଥ୍ୟ ଜାଣିବା।" ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରିତ ଏକ ଫୁଲ ଶାଳ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନଜର ପକାଇଲେ।