ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ନିବାସ କରିବା ସମୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅବସରରେ ମୁଁ ଦୁଇଟି ଫଳ ଲାଭ କରିଛି—ପ୍ରଥମେ, ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମୁଁ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ମୋ ସହିତ ରହି ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଦେଖି, ମନ, ଭାଷା ଓ ଶରୀରକୁ ନିୟମିତ ରଖି, ଆନ୍ଦନ୍ଦ ପାଉଛ କି?” ପୁରାତନ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏହି ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅମର ମନେ କରିଥିଲେ—ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆତ୍ମସାଧନା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଚୌଡ଼ା ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଶତ-ଶତ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି—ନୀଳ, ହଳଦୀ, ସ୍ୱେତ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ। ରାତିରେ, ପର୍ବତର ଅର୍ବୁଦ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଆଲୋକରେ ତାପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଛି। ପର୍ବତର କିଛି ଅଂଶ ଗୃହ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିଛି ଅଂଶ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ କିଛି ଅଂଶ ଏକ ଶିଳାରୁ ଗଠିତ ଦେଖାଯାଉଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପୃଥିବୀକୁ ବିଭାଜିତ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଛି। ଦେଖ, ପ୍ରେମିକାମାନଙ୍କର ଶୟନ କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଓ ଭୂର୍ଜ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ପଦ୍ମ ଫୁଲର ମୂକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ। ଦେଖ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରେମିକାମାନେ ଚିପାଇ ଦେଇଥିବା ପଦ୍ମ ମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ମଧୁର, ଉତ୍ତର କୁରୁର ପଦ୍ମପୁରୀ ହ୍ରଦ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି ସମୟ ତୁମେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ଉତ୍ତମ ନୀତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦମନରେ ଆନ୍ଦନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ଅତିବାହିତ କରିବି। ଏପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉନ୍ନଠି ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକି ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣରେ। ତାପରେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରୁ ଅବତରଣ କରି, କୋଶଳର ନାଥ ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ। ରାମ, ପଦ୍ମ-ନୟନ, ମହାନ ରାଜକୁମାରୀ, ମୂନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ କୁଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶସ୍ତ, ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ। ଦେଖ, ଏହି ନଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପଦ୍ମପୁରୀ ହ୍ରଦ ପରି ଚମକୁଛି। ଏବେ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରର ଜଳ, ହରିଣ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ମିଶ୍ରିତ, ମୋର ମନକୁ ଆନ୍ଦନ୍ଦ ଦେଇଛି। ଉଚିତ ସମୟରେ, ଜଟାଧାରୀ, ମୃଗଚର୍ମ ଓ ବକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଋଷିମାନେ ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ହେ ବିଶାଳ-ନୟନି, ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ହାତ ଉଠାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପର୍ବତର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଚାରିପାଖରେ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ନଦୀରେ ପକାଇ ଦେଉଛି। ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀ କେଉଁଠି ମଣିମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ବାଳୁ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଉପଶୋଭିତ, କେଉଁଠି ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ତଳଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ପ୍ରସାରିତ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ତରିଛି। ହେ ଶୁଭ୍ରା, ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରଥଙ୍ଗ-ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ନଦୀ ତୀରକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ମଧୁର ଷ୍ଲୋକ ଗାନ କରନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମଣ୍ଡାକିନୀ ଦେଖିବାର ଆନ୍ଦନ୍ଦ ମୋ ମତରେ ନଗର ଦେଖିବାଠାରୁ ଅଧିକ, କାରଣ ଏହି ସମୟ ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଉପଭୋଗ କରୁଛି। ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ତୀରସ୍ନାନ କରି ତପ, ଦମ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଏହି ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀକୁ ମିତ୍ର ପରି ପ୍ରବେଶ କର, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମକୁ ବିଲିନ କର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆୟୋଧ୍ୟା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ପରି ଭାବନା କର, ଯେପରି ନଗରବାସୀମାନେ କରନ୍ତି। ନ୍ୟାୟବାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଛନ୍ତି, ତୁମେ ବୈଦେହୀ, ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଆନ୍ଦନ୍ଦ ଦେଉଛ। ତିନି ସମୟରେ ସ୍ନାନ, ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଆଜି ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟର ଆକାଂକ୍ଷା ରଖୁନାହିଁ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ରହିଛି। ଏହି ଶୋଭାମୟ ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀ, ହରିଣ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଉପଶୋଭିତ, ହାତୀ, ସିଂହ ଓ ବାନର ଦ୍ୱାରା ପିତି, ଫୁଲ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର, ଦେଖି ଯେଉଁମାନେ ନିରାଶା ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ହେବେ ନାହିଁ। ଏପରି ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ମଧୁର କଥା କହି, ରଘୁବଂଶର ଉନ୍ନତିକାରୀ ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ଲଗିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ କଜଳ ପରି ଶୋଭା ଦେଇ। ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଂଚନବ୍ବେ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ପବିତ୍ର ରାମାୟଣରେ। ସୀତାଙ୍କୁ ପର୍ବତ ନଦୀ ଦେଖାଇବା ପରେ, ରାମ ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀରେ ବସି, ସୀତାଙ୍କୁ ମାଂସ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବସି କହିଲେ, “ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭାବେ ଭୁନାଯାଇଛି।” ଏହିପରି ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଭରତଙ୍କ ସେନା ଆସୁଥିବା ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଏହି ମହା ଶବ୍ଦରେ ଆତଙ୍କିତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କ ନେତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲା। ରାଘବ ଏହି ସେନା ଉଦ୍ଭବ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଜନ୍ତୁ ଦଳର ନେତାମାନେ ଆତଙ୍କରେ ପଳାଇଯିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଶବ୍ଦ ଦେଖି, ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ! ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଗମ୍ଭୀର, ଗଜ୍ଜନ, ତୁଳନୀୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଅରଣ୍ୟର ହାତୀ ଦଳ, କିମ୍ବା ବନର ମହା ମହିଷ ଦଳ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଜନ୍ତୁମାନେ ଅଚନ୍ଦାତ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।