ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଶୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏଠାରେ ଏତେ ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଆରମ୍ଭ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାର, ଓ ଏହି ପର୍ବତର ଅନେକ ଶିଖର ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଇଟି ଫଳ ଲାଭ କରିଛି—ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି ଓ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରିଛି। ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମୋ ସହ ଚିତ୍ରକୂଟର ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ନୂତନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମନ, ବାକ୍ୟ, କାୟର ସଂୟମ ରଖି, ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ କି?” ରାମ ପୁନି କହିଲେ, “ପୁରାତନ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ଅମରତ୍ୱର ଉପାୟ ବୋଲି କହିଥିଲେ; ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଏପରି ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ପର୍ବତର ଶିଳାଗୁଡ଼ିକ ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ସାଦା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ରାତିରେ ଏଠାରେ ଅନେକ ଔଷଧୀ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଜ୍ଵାଲାମୟ ହୋଇ ମନ୍ଦିରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଛି। କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଏ, କେତେକ ସୁନ୍ଦର ବାଗିଚା ପରି ଅଟୁଟ ଶିଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଗି ଚାଲିଆସିଛି; ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଦେଖ, ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କ ବିଛାନା କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଓ ଭୂର୍ଜ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଚୁରି ଦେଇ ପକ୍ଷିମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ଫଳ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଆଯାଇଛି। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଅନେକ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ଧନ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ବାସସ୍ଥଳୀ ଉତ୍ତର କୁରୁର କମଳାକୀର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ ମୁଁ ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏଠି ଧର୍ମମୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ଅତିବାହିତ କରିବି।” ଏହିପରି ଚିତ୍ରକୂଟର ଶୋଭା ଦେଖି ଓ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ଭାବେ କାଟିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାମ ଏବଂ ଶୀତା ପର୍ବତରୁ ତଳକୁ ଅସି, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ। ରାମ, ନୀଳକନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହ, ମୌଳିକ ଶୋଭାର ମାଲିକା ଶୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ବାଲୁକା ଦ୍ୱୀପ, ହଂସ, କୁଙ୍ଜ ଓ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ନଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏହା ରାଜାଙ୍କର କମଳାକୀର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ପରି ଚମକୁଛି। ମୃଗମାନେ ଏଠି ଜଳ ନେଇ ଜଳକୁ ମଲିଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏଠି ଋଷିମାନେ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ମନ୍ଦାକିନୀରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ତତ୍ପର, ବାହୁ ଉପରେ ଉଠାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଦେଖ, ପର୍ବତର ଶିଖର ହାଡ଼ ହେବାରେ ଗଛ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଝଡି ନଦୀକୁ ଢାକି ଦେଉଛି। କେଉଁଠି ମନ୍ଦାକିନୀ ମଣିମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ବାଲୁକା ତୀର ଏବଂ କେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ଭରିଛନ୍ତି। ଫୁଲ ଏଠି ଝଡି ପଡ଼ିଛି, ଜଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଖେଳୁଛି। ରଥାଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ତୀରକୁ ଉଠିଛନ୍ତି। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖିବା ଆୟୋଧ୍ୟା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଲାଗୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସହ ଅଛ। ଚଳ, ଆମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ତପ, ସଂୟମ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ଶୀତା, ବନ୍ଧୁ ସହ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ପଦ୍ମ ଓ କୁମୁଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଏହି ପର୍ବତକୁ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭାବିବା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ଭାବିବା, ଯେପରି ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ କରନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସାଥି ଦେଉଛ; ତୁମେ ଦୁହେଁ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ଏଠି ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ମଧୁ ଭୋଜନ କରି, ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରଖୁନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋ ସହ ଅଛ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃଗ ଚରେ, ହାତୀ, ସିଂହ ଓ ବାନର ଜଳପାନ କରେ, ଫୁଲ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗଛ ଚାରିପାଖରେ ଅଛି—ଏହା ଦେଖି ମନ ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ହୁଏ। ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର କଥା ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ଉପରେ କହି, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇ ପରି ଏହି ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ ଚାରିପାଖରେ ଚାଲିଲେ। ଏପରି ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀର ଦେଖା ଶେଷରେ, ରାମ ଶୀତାଙ୍କୁ ପର୍ବତ ଢାଳରେ ବସାଇ ମାଂସ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିବା ବେଳେ କହିଲେ, “ଏହା ପବିତ୍ର, ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଛି।” ସେମାନେ ଏଭଳି ବସିଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ଭରତଙ୍କ ସେନା ଆସୁଥିବାର ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା। ଏହି ବିପୁଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଓ ଧୂଳି ଦେଖି, ଅଞ୍ଚଳର ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କରେ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ। ରାମ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଓ ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, କେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଗମ୍ଭୀର ଓ ରୋମଞ୍ଚକର ଧ୍ୱନି ଆସୁଛି!” ଏହିପରି ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀର ଶୋଭା, ଅନୁଭୂତି ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭବରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶୁଭ ଶେଷ ହେଲା।