ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବସି ବିଚାର କରିଲେ, “ଏଠାରେ ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବହୁ ବର୍ଷ ରହିଲେ, ମୋ ଦୁଃଖ କେବେ ମୋତେ ଭକ୍ଷିବ ନାହିଁ। ଏହି ମନୋହର ପାହାଡ଼, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହାରେ ମଧୁର, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଶିଖର ଦେଖି ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି। ଏହି ଅବସାନ ମାନେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ଫଳ ଦେଇଛି—ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି, ଓ ମୁଁ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରିଛି। “ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଅନେକ ଜୀବ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ? ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ ଶରୀରରେ ନିୟମିତ ରହି ତୁମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ପୁରୁଣା ରାଜା ଋଷିମାନେ ଏହି ଅବସାନକୁ ଅମରତ୍ୱ ଭାବିଥିଲେ; ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆତ୍ମସାଧନା ପାଇଁ ଏହି ଅବସାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। “ପାହାଡ଼ର ବିସ୍ତୃତ ପଥର ଶତାଧିକ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି—ନୀଳ, ହଳଦୀ, ଧଳା ଓ ଲାଲ୍। ରାତିରେ ପାହାଡ଼ର ଔଷଧି ନିଜ ଆଲୋକରେ ହଜାର ହଜାର ଚମକୁଛି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି। ପାହାଡ଼ର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଘର ଭଳି, କିଛି ଉଦ୍ୟାନ ପରି, ଏବଂ କିଛି ଏକ ପଥରର ଗଠିତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟି ବାହାରିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ସବୁ ଦିଗରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। “ଲୋକମାନେ ଶୟନ ଶୟା ଉପରେ କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଓ ଭୂର୍ଜ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦେଇ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟେ, ଦେଖ, ପଦ୍ମ ମାଳା ଭଙ୍ଗି ଫେଳାଯାଇଛି, ଅନେକ ଫଳ ବିଛି ରହିଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତର କୁରୁର ଦେବସ୍ଥଳ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ମନୋହର। ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଏହି ସମୟ ତୁମେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଉତ୍ତମ ନିୟମରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଇବି।” ଏଠି ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉନ୍ନବେ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ତାପରେ, କୋଶଳର ନାଥ ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ଉତରି ମୈଥିଳୀ ସୀତାକୁ ମନୋହର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହାର ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ, ଭିନ୍ନ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର, ହଂସ ଓ କୁଞ୍ଚ ଦେଖି ଶୋଭା ପାଉଛି, ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ନଦୀକୁ ଘେରିଛି, ଏହା ରାଜାଙ୍କ ପଦ୍ମପୋଖରୀ ପରି ଚମକୁଛି। “ମନ୍ଦାକିନୀର ତୀରରେ ହରିଣମାନେ ଜଳ ମାଳି ତୀରକୁ ମାଟିଆ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଋଷିମାନେ ଜଟା, ମୃଗଚର୍ମ ଓ ଚାଲା ପିନ୍ଧି ମନ୍ଦାକିନୀରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରିୟେ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ଉଚ୍ଚ ନିୟମରେ ହାତ ବଢ଼ାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ହାବାରେ କପିଗୁଡି ହେଉଛି, ଚାରିପାଖର ଗଛ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ନଦୀରେ ପଡ଼ୁଛି। “ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ କେଉଁଠି ମଣିମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ମାଟିଆ ତୀର, କେଉଁଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟେ, ପବନ ଫୁଲକୁ ବିଛି ଦେଇଛି, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତରିଛି। ରଥଙ୍ଗ-ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ମଧୁର ଷ୍ଟୋତ୍ର ଗାଇ ତୀରକୁ ଉଠିଛନ୍ତି। “ଚିତ୍ରକୂଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖିବା ଏବଂ ତୁମେ ସହିତ ଦେଖିବା ମୋତେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଚାଉଁଠିଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଚଳିତ ଜଳରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଏହି ନଦୀରେ ଆମେ ଏକାଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା। ସୀତା, ତୁମେ ବନ୍ଧୁ ପରି ମନ୍ଦାକିନୀରେ ପ୍ରବେଶ କର, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମ ଜଳରେ ବିଲିନ କର। ପ୍ରିୟେ, ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଅୟୋଧ୍ୟା ଭାବିବା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ଭାବିବା; ଯେପରି ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଭାବନ୍ତି। “ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ, ତୁମେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କରୁଛ; ଦୁଇଜଣ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ଦିନର ତିନି ସମୟ ସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଆଜି ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନି, ଯେପରି ତୁମେ ସହିତ ରହିପାରିବି। ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ହରିଣ, ହାତୀ, ସିଂହ, କପି ଜଳ ପିଉଛି, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ନଦୀକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି; ଏହା ଦେଖି କିଏ ଦୁଃଖି ହେବେ? ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ।” ଏପରି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବିଷୟରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ଅନେକ ଭାବରେ କହି, ରାମ, ରଘୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଚାଲିବା ଲାଗିଲେ, ଯାହା ଚକ୍ଷୁରେ ଅଞ୍ଜନ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏଠି ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଚାନବେ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ସୀତାକୁ ପାହାଡ଼ ନଦୀ ଦେଖାଇ ପରେ, ରାମ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ବସି, ମାଂସ ଦେଇ ସୀତାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତା ସହିତ ବସି କହିଲେ, “ଏହା ପବିତ୍ର, ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭଲଭାବେ ପକାଯାଇଛି।” ଏହିଭଳି ବସିଥିବାବେଳେ, ଭରତଙ୍କ ସେନା ଆସୁଥିବା ଧୂଳି ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଗଲା। ଏହି ମହା ଶବ୍ଦ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଭୟଭିତ ଓ ଦୁଃଖି ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ନେତା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇ ଚଲିଗଲେ। ରାଘବ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ନେତାମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭୟ ଓ କଳାହ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏଠି ଅନ୍ତି ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶତନବେ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି।