ବର୍ଣ୍ଣିତ ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ଏଠି ଏକ ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଭକ୍ତିମୟ ଓଡ଼ିଆ କଥାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି: ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସିଂହପ୍ରତିମା ରାଜପୁତ୍ର ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠିର ତପସ୍ୱୀ ହେବେ—ଏଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲା। ଏହା ସୁନି ବିପକ୍ଷ ସେନାଙ୍କ ନାଶକ ବରତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, “ତମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ରୁହ; କେହି ଆଗକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ଏକାକି ଆଗକୁ ଯିବି।” ବରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତେ ଚାରିଦିଗରେ ଥମ୍ବି ରହିଲେ, ବରତ ମଧ୍ୟ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସେନା ଏଠାରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଆଗରେ ଧୂଆଁ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା—କାରଣ ସେମାନେ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ, ଏବେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ହେବ। ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତିରାନବେଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଲପାଏଥିବା ସେଠି, ରାମ ନିଜ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଏହାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ନିଜ ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଭାର୍ୟା ଶଚୀଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗନଗରୀ ଦେଖାନ୍ତି। “ହେ ସୁମଧୁରେ! ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ମୋ ମନକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତକୁ ଦେଖିପାଉଛି। ଦେଖ, ଏହି ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଣ୍ଡିତ, ତାଳ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଛି, ମାଟିର ରଙ୍ଗ ଓ ମଣିମାନିକ୍ୟର ଆଭାରେ ଶୋଭିତ। କିଛି ଶିଖର ରୌପ୍ୟ ପରି, କିଛି ତାଜା ରକ୍ତ ପରି, କିଛି ହଳଦିଆ, କିଛି ଲାଲ ଓ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିଛି ସ୍ଥାନ ଫୁଲ, ରବିକିରଣ କିମ୍ବା କେତକୀ ଫୁଲର ଭଳି ଚମକୁଛି, କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଧାତୁ ଓ ମଣିମାନିକ୍ୟରେ ଭରିଆ। ଏହି ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହରିଣ, ବନ୍ୟପଶୁ, ବାଘ, ଭାଲୁ ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଆ, ଏଠି ଅହିଂସକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଝୁଣ୍ଡ ଝୁଣ୍ଡ ପକ୍ଷୀ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ଆମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ, ଅସନ, ଲୋଧ୍ର, ପ୍ରିୟାଳ, କଠଳ, ଧବ, ଅଙ୍କୋଳ, ଭବ୍ୟତିନିଶ, ବିଲ୍ୱ, ତିନ୍ଦୁକ ଓ ବାଁଶ ଗଛ ରହିଛି। ଏହିଠାରେ କାଶ୍ମର୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟ, ବରୁଣ, ମଧୂକ, ତିଳକ, ବଦରୀ, ଆମ୍ଲକ, ନୀପ, ବେତ୍ର, ଧନ୍ବନ ଓ ବୀଜକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏପରି ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି। ପର୍ବତର ମନୋହର ଢାଳରେ ଦେଖ, ହେ ଶାନ୍ତ ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦମ୍ପତି ଦଳରେ ଖୁସି ହୋଇ ଖେଳୁଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ କିନ୍ନରମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଗଛର ଡାଳରେ ଝୁଲାଉଥିବା ତଳୱାର ଓ ଅଲଙ୍କାରିକ ବସ୍ତ୍ର ଦେଖିପାରୁଛ, ଏହିଠିକି ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ। ଝରଣା, ସ୍ରୋତସ୍, ନାଳା ଏଠିଏଠି ଝରିଯାଉଛି, ପର୍ବତ ମାନେ ମଦ ଝରୁଥିବା ଗଜର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏଠି ଅନେକ ପୁଷ୍ପର ଗନ୍ଧ ବହି ଆସୁଥିବା ପବନ ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି—ଏହି ମଧୁର ପବନ କିଏକୁ ଖୁସି ନଦେବ? ଯଦି ମୁଁ ଏଠି ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ବର୍ଷ ରହିପାରିବି, ଦୁଃଖ ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ରବରେ ମନୋହର ଏହି ପର୍ବତର ରୂପ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ହେ ରମ୍ୟା। ଏହି ବନବାସ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଇଟି ଫଳ ପାଇଛି—ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ଓ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା। ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ମୋ ସହ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ଦେଖି ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ କାୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ପୁରାତନ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏହିକୁ ଅମରତ୍ୱ କହିଥିଲେ—ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବତର ଚଉଡ଼ା ପଥର ଶତଶଃ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ—ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ଲାଲ। ରାତିରେ ତାଳ ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ଔଷଧି ନିଜ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି—ଯେପରି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା। କିଛି ସ୍ଥାନ ଘର ପରି, କିଛି ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; କିଛି ଏକ ଶିଳାରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭଳି ଶୋଭିତ। ଏହା ମନେ ହେଉଛି, ଚିତ୍ରକୂଟ ପୃଥିବୀକୁ ଚିରି ବାହାରିଆସିଛି; ଚିତ୍ରକୂଟର ଶିଖର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ପ୍ରଭା ପ୍ରସାରିତ। ଦେଖ, ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କ ଶୟନାସନ କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଓ ଭୂର୍ଜ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି, ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ। ଦେଖ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରେମିକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ଓ ପକ୍ଷିପ୍ତ ପଦ୍ମମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଛି। ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ଧନ୍ୟ ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଉତ୍ତର କୁରୁର ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡରୀ ହ୍ରଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଇଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଧର୍ମମୟ ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏଠି ଅବସ୍ଥାନ କରିବି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିଗ୍ରହରେ ନିଜକୁ ନିୟମିତ କରି। ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉରାନବେଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏପରେ, ପର୍ବତରୁ ଅବତରଣ କରି, କୋଶଳପତି ରାମ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ମନୋହର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ। ପଦ୍ମନେତ୍ର ରାମ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମଧୁର, କହିଲେ, “ଦେଖ, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ କେତେ ମନୋହର, ବିଭିନ୍ନ ବାଲୁକା କୁଳରେ ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ କୁଲିଙ୍ଗା ପକ୍ଷୀରେ ଚଞ୍ଚଳ, ତଥା ପଦ୍ମରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଦେଖ, ଏହି ନଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏହା ରାଜାଙ୍କର ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡରୀ ହ୍ରଦ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ବନ୍ୟ ହରିଣମାନେ ନଦୀ ଘାଟକୁ ମାଟି କରିଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି। ଠିକ୍ ସମୟରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।