ଭାରତ ଏଠିକୁ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଏହି ସ୍ଥାନଟି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଆକର୍ଷକ ଲାଗିଲା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କୌଣସି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଟୁଟ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଭଳି ଲାଗୁଛି। ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁତ ହରିଣ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିବାରେ ଅତି ରୂପବାନ ଏବଂ ମାନେ ମାନେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଭାରତ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—"ମହାନ ଦଳ ଅଗ୍ରସର ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ବନ୍ଦୁମାନେ ଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।" ଭାରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସେନା ହସ୍ତିଆସ୍ତ୍ର ଧରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଏଠି ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନଥାଏ; ଏଠାରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରଘୁବଂଶୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।" "ଯଦି ଏଠି ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀ ହେବେ," ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ପସନ୍ଦ ହେଲା। ତେବେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଭାରତ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ସମସ୍ତେ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ, କେହି ଆଗକୁ ଯିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ଏକାକି ଆଗକୁ ଯିବି।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରେ ରୁହିଲେ, ଭାରତ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସେନା ଏଠି ରୁହି ଧୂଆଁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ମିଳନ ହେବ। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ତିରାନବେଁ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ସେ ମନରେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍କଣ୍ଠା ଏବଂ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରି ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ। ପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଅଦ୍ଭୁତ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନଗର ଦେଖାଇଥିଲେ। "ଏ ସୁମଧୁରେ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ମୋ ମନକୁ ଆଘାତ ଦେଉନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ମନୋହର ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିବି। ଦେଖ, ଏହି ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଛି ଏବଂ ରଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜରେ ଶୋଭିତ। କେତେକ ଶିଖର ଚାନ୍ଦିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କେତେକ ତାଜା ରକ୍ତର ଭଳି, କେତେକ ହଳଦିଆ କିମ୍ବା ଲାଲ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ଫୁଲ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ କିମ୍ବା କେତକୀ ଫୁଲର ଭଳି ଚମକୁଛି, କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଗ୍ନିର ଆଭାରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଖଣିଜରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହରିଣ, ବନ୍ୟପଶୁ, ବାଘ, ଭାଲୁ ଓ ଗଛ-ପଲାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପଶୁମାନେ ଏଠି ରହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠି ଆମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ, ଅସନ, ଲୋଧ୍ର, ପ୍ରିୟାଳ, କଠଳ, ଧବ, ଅଙ୍କୋଳ, ଭବ୍ୟତିନୀଶ, ବିଲ୍ବ, ତିନ୍ଦୁକ ଓ ବାଁଶ ଗଛ ରହିଛି। ଏଠି କାଶ୍ମର୍ଯ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟ, ବରୁଣ, ମଧୂକ, ତିଳକ, ବଦରୀ, ଆମଳକୀ, ନୀପ, ବେତ୍ର, ଧନ୍ୱନ ଓ ବୀଜକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏପରି ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଗଛମାନେ ସହିତ ଏହି ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ପର୍ବତର ମନୋହର ଢାଳରେ ଦେଖ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଭୟମିଶ୍ରିତ କିନ୍ନରମାନେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଗଛ ଶାଖାରେ ତାଲୱାର ଲଟକୁଛି, ଚମତ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ଏହିଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ ଅଟୁଟ ମନୋହର। ଝରଣା, ସ୍ରୋତସ୍, ଏବଂ ଝିଅଁ ଏଠି ଏଠି ଝରୁଛି, ପର୍ବତ ଏକ ଗନ୍ଧ ଝରୁଥିବା ହାତୀ ପରି ଚମକୁଛି। ପ୍ରଭିନ୍ନ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଆଣିଥିବା ପର୍ବତ ପବନ ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି—ଏହି ଆନନ୍ଦ କେହି ଅନୁଭବିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? "ଏ ସୁନ୍ଦରେ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏଠି ଅନେକ ଶରତ୍କାଳ ବ୍ୟତୀତ କରିବି, ଦୁଃଖ ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଶିଖର ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏହି ବନବାସ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଇଟି ଫଳ ଲାଭ କରିଛି—ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି ଏବଂ ଭାରତଙ୍କ ମନ ରଞ୍ଜିତ କରିଛି। "ବୈଦେହୀ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ମୋ ସହ ଏତେ ଜନ୍ତୁ ଓ ଜୀବର ନାନା ରୂପ ଦେଖି, ମନ, ବାଚ୍ୟା ଓ କାୟରେ ନିୟମିତ ରହି, ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ କି? ପୁରୁଣା ରାଜର୍ଷିମାନେ ଏହିକୁ ଅମୃତତ୍ୱ ବୋଲି କହିଥିଲେ—ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଧର୍ମାର୍ଥ ଲାଗି ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। "ପର୍ବତର ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପଥର ଶତଶଃ ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଚିକ୍କଣ ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ଲାଲ ଆଭାରେ ଚମକୁଛି। ରାତିରେ ଏଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଔଷଧି ଶତଶଃ ନିଜ ଆଲୋକରେ ପର୍ବତକୁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଚମକାଉଛି। କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କେତେକ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି, କେତେକ ଏକ ଶିଳାରୁ ଗଠିତ ଭଳି ଚମକୁଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ମାନେ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ବାହାରିଆସିଛି, ଏହାର ଶିଖର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ପ୍ରଭା କରୁଛି। "ଦେଖ, ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କ ଶୟନ ଶୟା କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଓ ଭୂର୍ଜ ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଛି, ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ। ଦେଖ, ମୃଦୁ ମୁଖା, ପ୍ରେମିକମାନେ ଚାପି ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପଦ୍ମମାଳା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ଛିଟିଏ ପଡ଼ିଛି। ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଉତ୍ତର କୁରୁଙ୍କ ଦେବତାମାନଙ୍କ ହ୍ରଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। "ଏ ସୁନ୍ଦରେ, ମୁଁ ଏହି ସମୟ ତୁମେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଅତିବାହିତ କରିବି, ଏହି ଆନନ୍ଦ ଉଚ୍ଚତମ ନିଗ୍ରହରେ ଧର୍ମର ମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ ରହିବ।" ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଚଉନବେଁ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା।