ଭାରତଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମେଘମାଳା ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିବା ପରି, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗମାଳା ସଦୃଶ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ବହୁତ ଦିନ ହୋଇଯାଇଛି। ଦୀର୍ଘ ପଥ ଚାଲିବା ପରେ, ଭାରତଙ୍କ ଯାନବାହନମାନେ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଶସ୍ତିଦାୟୀ ଭାରତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପରାମର୍ଶଦାତା, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏଠାର ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଏହିଠାରେ ଆମେ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଛୁ, ଯାହା ବରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ, ଏଠି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ଏବଂ ସେଇ ଅନ୍ଧାରା ଅରଣ୍ୟଟି ଦୂରରୁ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଢାଳିଗୁଡ଼ିକୁ ମୋର ଗଜମାନେ, ପର୍ବତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚାଲି ଦେଉଛନ୍ତି। ପର୍ବତ ଢାଳିର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ବର୍ଷାମେଘ ତାପ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ପାଣି ଝଡ଼ାଉଥାଏ।" "ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ କିନ୍ନରମାନେ ଆସନ୍ତି, ଚାରିପଟେ ମୃଗମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ମକରମାନେ ଘେରି ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ଦୂତିୟ ମୃଗମାନେ, ତୀବ୍ର ଚଳନ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶରେ ବାତାସରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମେଘମାଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ମେଘ ସଦୃଶ ଫଳର ଚମକିଲା ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି।" "ଏହି ଅରଣ୍ୟ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବେ ଆମ ଆୟୋଧ୍ୟା ସଦୃଶ ଭିଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି। ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଉଛି, ବାୟୁ ଏହାକୁ ତ୍ବରାନ୍ୱିତ କରି ନେଉଛି, ମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଉପକାର କରୁଛି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ରଥମାନେ ଦେଖ, ଦକ୍ଷ ରଥିମାନେ ଏହାକୁ ଚଳାଉଛନ୍ତି, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବେଗରେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି।" "ଦେଖ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ମୟୂରମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଗଛମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆকৰ୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାପସମାନଙ୍କର ନିବାସ, ସ୍ୱର୍ଗପଥ ସଦୃଶ। ଏଠାରେ ବହୁତ ମୃଗ, ତାଙ୍କ ସାଥୀ ସହିତ, ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିରେ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।" "ମହାନ ସେନା ଅଗ୍ରସର ହେଉ, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଖୋଜ, ଯାହାଫଳରେ ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଯାଉ।" ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବୀରସେନା ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଧୂଆଁ ଦେଖି ସେମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ଅଗ୍ନି ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରଘୁବଂଶୀ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।" "ଯଦି ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଠି ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିବା ତାପସମାନେ ହେବେ।" ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଦଳ ଦଳନ କରୁଥିବା ଭାରତ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ରୁହ; କେହି ଆଗକୁ ଯିବନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ସହିତ ଏକାକି ଆଗକୁ ଯିବି।" ଏହିପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେମାନେ ଚାରିପଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ରହିଲେ, ଭାରତ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୃଷ୍ଟି ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେନା ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ମୁଖ୍ୟ ଅଗ୍ରେ ଧୂଆଁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ସହ ଦେଖା ହେବା ନିକଟେ। ଏହିଭଳି ହେଲା ଗୌରବମୟ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ତିରାନବେଁ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ, ଯାହା ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ନିଜ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶଚୀକୁ ସ୍ୱର୍ଗନଗରୀ ଦେଖାଉଥିଲେ, ସେପରି ସୀତାଙ୍କୁ ଚିତ୍ରକୂଟର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖାଇଲେ। "ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଆମ ମନକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପର୍ବତକୁ ଦେଖୁଛି। ଦେଖ, ଏହି ପର୍ବତ ନାନା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହାର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଅଛି ଓ ନାନା ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। କେତେକ ଶିଖର ଚାନ୍ଦି ସଦୃଶ, କେତେକ ତାଜା ରକ୍ତ ସମ, କେତେକ ହଳଦିଆ କିମ୍ବା ଲାଲ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।" "କେତେକ ସ୍ଥାନ ଫୁଲ, ରୂପସ, କେତକୀ ଫୁଲ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଚମକରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ପର୍ବତ ମାଳିକାର ଭୂମି ନାନା ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହି ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ବାଘ, ଭାଲୁ, ଓ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି।" "ଏଠାରେ ଆମ୍ର, ଜାମୁନ, ଅଶନ, ଲୋଧ୍ର, ପ୍ରିୟାଳ, କଠଳ, ଧବ, ଅଙ୍କୋଳ, ଭବ୍ୟତିନିଶ, ବେଲ, ଟିନ୍ଡୁକ ଓ ବାଁସ ଗଛ ରହିଛି। ତଥା କାଶ୍ମର୍ଯ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟ, ବରୁଣ, ମଧୂକ, ତିଳକ, ବଦରୀ, ଆମଳକ, ନୀପ, ୱେତ୍ର, ଧନ୍ବନା, ବୀଜକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏପରି ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ଛାୟାଦାୟକ ଏହି ପର୍ବତ ଅତି ଶୋଭାମୟ।" "ପର୍ବତର ମନୋହର ଢାଳିରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କିନ୍ନରମାନେ ଦେଖ, ସେମାନେ ଦମ୍ପତି ରୂପେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଗଛର ଡାଳିରେ ଝୁଳିଥିବା ତଳୱାର ଓ ଚମକିଲା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖ, ଏହିଠି ହେଉଛି ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କର ଖେଳସ୍ଥଳ। ଝରଣା, ସ୍ରୋତସ୍, ଓ ଝିଅଁ ନଦୀ ଏଠିଏଠି ବହୁଛି, ଏହି ପର୍ବତ ଗନ୍ଧରସ ଝରାଉଥିବା ଦ୍ୱୀପି ସଦୃଶ ଚମକୁଛି।" "ପୁଷ୍ପମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ବୋଉଥିବା ପର୍ବତ ବାୟୁ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି; କିଏ ଏହା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ ନାହିଁ? ଯଦି ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ସହିତ, ନିର୍ଦୋଷିଣୀ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବହୁ ଶରତ ଅବଧି ରୁହିପାରିବି, ଦୁଃଖ କେବେ ମୋତେ ଦଳିପାରିବ ନାହିଁ।