ଦଶରଥ ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ପାୟସ ପାଇଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଏପରି ହେଲା, ଯେପରି ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ଅଚାନକ ଧନ ଲଭିଥାଏ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ସେ ଦେବଦୂତ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର ଚାରିପାଖରେ ଖୁସିର ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରିଲା, ଯେପରି ଶରତ ଋତୁରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଦଶରଥ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କର, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।" ଏପରି କହି ରାଜା ଅର୍ଧେକ ପାୟସ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେହି ଅର୍ଧର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମଧୁର ଅମୃତ ସଦୃଶ ପାୟସର ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେଲେ। ଏଭଳି ବିଚାର କରି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଦଶରଥ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ପୁଣି ଏକ ଅଂଶ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ତାଙ୍କ ତିନି ରାଣୀଙ୍କୁ ଏକେକା ଭାଗରେ ପାୟସ ବଣ୍ଟନ କଲେ। ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିଳା ମନେ ଗର୍ବିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ପାୟସ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଶୀଘ୍ର ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ହେଲା। ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ରାଣୀମାନେ ଗର୍ଭବତୀ ହେବାକୁ ଦେଖି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଏବେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ମହାନ ଆତ୍ମା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଅବତରଣ କଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ— “ଏହି ସତ୍ୟବାନ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା ରାଜା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀ ତିଆରି କର; ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବେ। ସେମାନେ ମାୟାବୀ, ପ୍ରବଳ, ପବନ ସମାନ ତ୍ୱରିତ, ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ହେଉନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଅଜୟ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତୁ, ଯେପରି ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି।" “ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାନ୍ଧର୍ବୀ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରିକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧରୀ, କିନ୍ନରୀ ଓ ବାନରୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ତୁମେ ବାନର ରୂପେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କର।" “ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମୋର ଜମ୍ଭାରୁ ଜମ୍ଭବାନକୁ, ଭାଲୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲି।" ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ପ୍ରଣତି ଜଣାଇ, ବାନର ରୂପରେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ବନବାସୀ ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମହାବଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଵୟଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ବୃହସ୍ପତି ତାରାଙ୍କୁ, କୁବେର ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନଳଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନି ନୀଳଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ନୀଳ ତେଜ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବରୁଣ ସୁଶେଣ ନାମକ ବାନରକୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଶରଭକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବଜ୍ର ସମ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଓ ଗରୁଡ଼ ସମ ତ୍ୱରିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମର ଧାରୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା, ଗଜ ଓ ପାହାଡ଼ ସମାନ ପ୍ରବଳ, ଅପୂର୍ବ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭାଲୁ, ବାନର ଏବଂ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ (ଗାଈ ପୁଛ ସଦୃଶ) ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ, ଆକୃତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ସଦୃଶ ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମିଲେ, ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଧିକ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ। ଏପରି ରିକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ବାନର ଜନ୍ମ ହେଲା। ଦେବତା, ମହାଋଷି, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଗରୁଡ଼, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, କିମ୍ପୁରୁଷ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଉରଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ହଜାର ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ବି ବନରୂପୀ ଶୂରବୀର ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବନରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା, ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ନାଗ କନ୍ୟା ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରିବା ଶକ୍ତି ସହିତ ବାନରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳନ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ସିଂହ ବା ବାଘ ସମାନ ଗର୍ବିତ ଓ ପ୍ରବଳ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ଚଳନ କରି, ପାଥରକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଥିଲା, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ପାହାଡ଼କୁ କମ୍ପିତ କରିପାରୁଥିଲେ, ମଜବୁତ ବୃକ୍ଷକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏତେ ତ୍ୱରିତ ଥିଲେ, ଯେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ କରିପାରୁଥିଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଚେରିପାରୁଥିଲେ, ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଲାଘ କରି ଲାଘ କରିପାରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମେଘକୁ ଧରିପାରୁଥିଲେ, ଓ ଅରଣ୍ୟର ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀକୁ ଧରିପାରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନାରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ଥିଲା ଏହି ବାନରମାନଙ୍କର। ଏଭଳି ଶତାଧିକ ହଜାର ଶତାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନାପତି ଏହିଭଳି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ କ୍ଷମତା ଥିଲା।