ହନୁମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ରାମ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବିଶେଷକରି ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା କିଛି ଘଟିଥିଲା, ସେ ସବୁ ଗପ ସୁଗ୍ରୀବ ମନୋযোগରେ ଶୁଣିଲେ। ତାପରେ ଦୁହେଁ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମିତ୍ରତା କଲେ। ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର କଥା ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଖୋଲି କହିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଣି ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭରସା ଦେଇ କହିଲେ ଯେ, ସେ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିବେ। ସୁଗ୍ରୀବ ବାଲୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହି, ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ଭରସା ଦେବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ବିଶାଳ ଦେହ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାମ ହସି ହସି ତାଙ୍କ ପାଦଂଗୁଠିରେ ଏହି ଡୁଣ୍ଡୁଭି ଦେହକୁ ଦଶ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ପୁନି, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପାତାଳକୁ ବି ଭେଦିଦେଲେ, ଯାହାରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭିତରେ ଅଟୁଟ ଭରସା ଜଗିଲା। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ବାନର ରାଜା ବାଲୀ, ତାରାଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଶିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲୀଙ୍କ ବଧ ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଏକଠି କରି ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ କରିବାକୁ ଚାରିଦିଗରେ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପ୍ତ ଲବଣ ସାଗର ଲାଂଘିଲେ। ହନୁମାନ ଲଙ୍କା ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନା ଦେଇ ଖବର ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ ଏବଂ ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ପରେ ପାଞ୍ଚ ନାୟକ ଏବଂ ସପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଶୂର ଅକ୍ଷକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶେଷରେ ବନ୍ଧି ଧରାଗଲେ। ତଥାପି, ପିତାମହଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ ବୋଧ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେମିତି ବନ୍ଧିଲେ, ସେ ତାହା ସହିଲେ। ପରେ ହନୁମାନ ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଛାଡ଼ି ସମଗ୍ର ଲଙ୍କାକୁ ଦାହ କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ—"ସୀତା ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି"। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମହାସାଗର କୂଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ବାଣରେ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କଲେ। ସମୁଦ୍ର ଦେବତା ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନଳ ବନ୍ଧୁ କରିଲେ। ସେହି ସେତୁ ଉପରେ ଚାଲି ସମସ୍ତେ ଲଙ୍କା ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କଲେ। ପରେ ରାମ ସମ୍ମିଳିତ ସଭାରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଯାହା ସହିପାରି ନଥିବା ସୀତା ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ସାକ୍ଷ୍ୟରେ ସୀତା ନିର୍ଦୋଷ ବୋଧ ହେଲେ, ଏହି ମହତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଓ ଜୀବଗଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କଲେ ଏବଂ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ଦୁଃଖହୀନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୃତ ବାନରମାନେ ପୁନଃ ଜୀବିତ ହେଲେ। ରାମ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲିଲେ। ଭୃଗୁବୃଦ୍ଧ ଆଶ୍ରମ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ପୁନି ସୁଗ୍ରୀବ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ପୁଷ୍ପକରେ ବସି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଜଟା ଖୋଲି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭାଇମାନେ ସହ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ ରାମ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କଲେ। ଏହି ରାମରାଜ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି, ସମୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରୋଗ ଓ ଭୟ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ। କେହି କଦାଚିତ୍ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ବାମୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିବେ, ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିରୁ, ଜଳରୁ, ବାୟୁରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ୱରରୁ କେହି ଭୟ ପାଇବେ ନାହିଁ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଚୋର ଭୟ ନଥିବା ସମୟ, ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଏଠି ସତ୍ୟ ଯୁଗ ପରି ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧ ରହିବେ। ରାମ ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଅନେକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ କୋଟି କୋଟି ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରିବେ, ଅପାର ଧନ ଦେବେ। ରାଘବ ଶତଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ କରିବେ। ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଶେଷରେ ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶକ, ଧର୍ମମୟ ଏହି ରାମକଥା ବେଦ ସମ୍ମତ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଏହି ରାମକଥା ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।