ସେହିବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କରେ ଶୋଭିତ ହାତୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ହାତୀନୀମାନେ, ପତାକା ଓ ଶଙ୍ଖ-ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ମেঘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି କରି ଆଗକୁ ବଢିଯାଇଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ, ଗଡ଼ି ଓ ଛୋଟ ବଡ଼ ଯାନ ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗର୍ବିତ ପଦାତି ସେମାନେ ପଦେ ପଦେ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ। ତାପରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ନାରୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଆବୃତ ରଥରେ ବସି ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଭାରତ, ଚମକୁଥିବା ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପଳଙ୍କିରେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷା ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେଇ ବିଶାଳ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଏମିତି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲା, ଯେପରି ବଡ଼ ମେଘମାଳା ଆକାଶରେ ଚାଲିଯାଏ। ସେମାନେ ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାନନ ଦେଇ, ଗଙ୍ଗା ତଟ, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଗଲେ। ଭାରତଙ୍କ ସେନା, ପୁରୋହିତ, ଶୂରବୀର ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟପାଇ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସେନା ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଗୌରବମୟ ଯାତ୍ରାରେ, ସେନାର ପତାକା ଉଠାଇ, ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଅରଣ୍ୟର ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଦଳ ସହ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ବନ ଏବଂ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭାଲୁ, ଚିତଳ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଧର୍ମପୁତ୍ର ଭାରତ, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଭାରତଙ୍କ ସେନା ପ୍ରବଳ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦିଏ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ସମୟ ବହୁତ କଟିଯାଇଛି ବୋଲି ଚିହ୍ନ ମିଳିଲା। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ଯାନବାହନ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଭାରତ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶୁଣିଥିବା ଅନୁସାରେ, ଏଠି ଭାରଦ୍ୱାଜ ଦେଖାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ। ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ, ଏଠି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ଦୂରରୁ ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟ ମେଘପରି ଅନ୍ଧକାର ଦେଖାଯାଉଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ର ମଧୁର ଢାଳ ଏବେ ମୋର ହାତୀମାନେ, ଯେମିତି ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି, ଯେମିତି ତାପ ଶମିଲେ ମେଘ ଜଳ ଝଡ଼ାଏ। ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ କିନ୍ନରମାନେ ଚରାଏ, ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ହରିଣରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ସାଗର ମକର ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଦୃତ ଚଳିତ ହରିଣ ଦଳ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ମେଘପରି ଫଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି। ଏହି ଅରଣ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଏବେ ମୋତେ ଅୟୋଧ୍ୟା ପରି ଭୀଡ଼ ଲାଗିଛି। ଘୋଡ଼ାର ଖୁରରେ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଉଛି ଓ ବାୟୁ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଉଛି, ଯେପରି ମୋ ପ୍ରତି ଉପକାର କରୁଛି। ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଘୋଡ଼ାରଥ ଦକ୍ଷ ରଥୀମାନେ ଚଳାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଭୟଭୀତ ଓ ଶୋଭାମୟ ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଲାଗୁଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ସ୍ୱର୍ଗପଥ ପରି। ଅନେକ ହରିଣ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିରେ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ମୋର ଶୂର ସେନାମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଉନ୍ତୁ ଓ ଅରଣ୍ୟ ତଳାଶ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଁ ଦୁଇ ଶିଖର ସିଂହ ପୁରୁଷ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମିଳିପାରିବେ।” ଭାରତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନାମାନେ ଅରଣ୍ୟ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସେଠାରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଧୂଆଁ ଦେଖି ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠି ରଘୁପୁତ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି।” ଯଦି ଦୁଇ ଶିଖର ସିଂହ ଏଠି ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ତପସ୍ୱୀ ହେବେ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ହେଲା। ତାପରେ ଭାରତ, ଶତ୍ରୁ ସମୂହ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କହିଲେ, “ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ରୁହ; କେହି ଆଗକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ମାତ୍ର ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ସହ ଆଗକୁ ଯିବି।” ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଭାରତ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଭାରତଙ୍କ ସେନା ଏଠି ରହି, ଆଗରେ ଧୂଆଁ ଦେଖି, ନିକଟରେ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେବ ବୋଲି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଗୌରବମୟ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୯୨ ଓ ୯୩ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଉଛି। ଏଉଁପରେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ ଓ ନିଜ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେବନଗରୀ ଦେଖାଉଥିଲେ, ସେପରି ଚମତ୍କାର ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। “ଓ କୁମାରୀ, ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନେ ଠାରୁ ବିୟୋଗ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତକୁ ଦେଖୁଛି। ଦେଖ, ଓ କୁମାରୀ, ଏହି ପର୍ବତ ନାନାପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଉଛି ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ଶୋଭିତ।” ଏହିଭଳି ସଂସ୍କୃତି, ପ୍ରେମ ଓ ଶୋଭାର ଏକ ମହାନ ଅନୁଭୂତିରେ ଏହି ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଥିଲା।