ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ ମହାର୍ଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ଏକ ଗଭୀର ସୂଚନା ସହିତ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭରତ, ତୁମେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ରାମଙ୍କର ବନବାସ ଶେଷରେ ଭଲ ଫଳ ଆଣିବା। ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବନବାସ ଉପକୃତି ଆଣିବା।” ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଭରତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କୃତଞ୍ଜଳି ଦେଇ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ାଯିବା ପରେ, ବଡ଼ ଦଳ ଉତ୍ସାହରେ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ପତାକା ସହିତ ହାତୀ ଓ ହାତୀନୀମାନେ ବି ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ରେ ଆକାଶ ମେଘ ଭଳି ଚାଲିପାରିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିଲେ। ତାପରେ କୌଶଳ୍ୟା ନେତୃତ୍ୱରେ ନାରୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଖୁସି ହୋଇ ଉପରି ଆଉ ଶୁଭ୍ର ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଭରତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷାର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଶୁଭ୍ର ପାଳଙ୍କିନରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ବଳିତ ଦଳ ସହ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଏହି ମହାସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବଡ଼ ଉତ୍ତଳ ମେଘ ଭଳି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲା। ଏମିତି ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ଗଙ୍ଗା ତୀର, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ଭରତଙ୍କ ସେନା, ପୁରୋହିତ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବୀରମାନେ ଭରି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦୂରେ ହେଲେ, ଏହି ମହାବନରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅନନ୍ୟ ଏକାନବେ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ବାଲ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଅଂଶ। ଏହି ଧ୍ୱଜାଲଙ୍କିତ ବଡ଼ ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ଜଙ୍ଗଲର ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ସହ ଦୂରେ ହେଲେ। ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଭାଲୁ, ଚିତ୍ରା ମୃଗ ଓ କୃଷ୍ଣସାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଭରତ, ଖୁସି ହୋଇ, ଚାରିପ୍ରକାର ଦଳର ଉତ୍ତଳ ଧ୍ୱନି ରେ ଆଉ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଭରତଙ୍କ ଦଳ ଅପାର ଉତ୍ତଳ ମେଘ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଭୂମିକୁ ଆଛନ୍ନ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଶ୍ରାବଣ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଆଛନ୍ନ କରେ। ଏହିଠାରୁ ବୁଝିବାକୁ ମିଳିଲା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଇ ଯାତ୍ରା ହେଉଛି। ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପରେ, ଯାନବାହନ ଥକି ଯାଇଥିବାବେଳେ, ମହାନ ଭରତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବା ଅନୁସାରେ, ଏଠି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛୁ। ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼, ଏଠି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ଦୂରରୁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧାରା। ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ର ମନୋହର ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବେ ମୋ ହାତୀମାନେ ଦଳି ଚାଲୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏଠି ପାହାଡ଼ର ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଝାଡ଼ୁଛି, ଯେପରି ମେଘ ତାପ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଜଳ ଝାଡ଼େ। “ଶତୃଘ୍ନ, ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ କିନ୍ନରମାନେ ଆସନ୍ତି, ଚାରିପାଖରେ ମୃଗ ରେ ଆଛନ୍ନ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମକରା ଦେଇ ଆଛନ୍ନ। ଏହି ଦୂତ ମୃଗମାନେ ତେଜ ଓ ଦୂତିରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ହେଲେ ଶରତ ଆକାଶର ମେଘ ଅନ୍ତରାଳରେ ପଙ୍କ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଚମକୁଥିବା ଫଳ ଦେଇ ମେଘ ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ। “ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ଭଳି ଭିଡ଼ ଭରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଦେଇ ଉଠିଥିବା ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଆଛନ୍ନ କରୁଛି, ଓ ପବନ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ନେଉଛି, ମନେ ହେଉଛି ମୋ ପାଇଁ ଉପକୃତି କରୁଛି। “ଶତୃଘ୍ନ, ଦେଖ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଦେଇ ତୀବ୍ର ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳାଉଥିବା ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ଚାଲୁଛନ୍ତି। ଭୟଭୀତ ମନୋହର ମୟୂରମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗଛ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ମୋତେ ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ତାପସମାନେ ରହୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ସ୍ୱର୍ଗ ପଥ ଭଳି। “ଏଠି ବହୁତ ମୃଗ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ସହ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ଫୁଲ ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ। ମେରା ଦଳ ଏଠି ଚାଲି ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିବା ଦିଅ, ଯେପରି ଦୁଇ ଶିଂହ ଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମିଳିପାରିବେ।” ଭରତଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଓ ଏଠି ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ନାହିଁ, ସେଠି ଅଗ୍ନି ଉଠେନି; ନିଶ୍ଚୟ ରଘୁବଂଶୀ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।” “ଯଦି ଦୁଇ ଶିଂହ ଭଳି ରାଜକୁମାର ଏଠି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି ରାମ ସଦୃଶ ଲୋକମାନେ ଏଠି ତାପସ ଭଳି ବସୁଛନ୍ତି।” ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ପସନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦଳ ନାଶକ ଭରତ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କହିଲେ, “ତମେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ରୁହ; କେହି ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ସହିତ ଏକା ଆଗକୁ ଯିବି।” ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଭରତ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଏହି ସେନା, ଭରତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏଠି ରହି, ଆଗକୁ ଧୂଆଁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲା, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାମ ସହ ମିଳିବା ଅତି ସମ୍ପ୍ରତି।