ଵାଲ୍ମୀକିରାମାଯଣମ୍

ବର୍ତ୍ତମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ରାମାୟଣର ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଘଟଣାବଳୀକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି। ବରତ ଦୁଃଖରେ ଭରିତ, ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଦେଖି ନିଜ ମାତା କୈକେୟୀ ବିଷୟରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାତା ଭାବେ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ସେ କ୍ରୋଧିତ, ଅବିବେକୀ, ଅହଂକାରି, ନିଜକୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାବି, ଶକ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷୀ, ଦୃଶ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧମ।” ଆଉ କହିଲେ, “ମୋ ଏହି ମାତା ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲାଗିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ବଡ ଦୁଃଖର ମୂଳ କୈକେୟୀ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେବାରେ।” ଏହି ଭାବରେ କହିବା ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବରତ, ନିଜ କଣ୍ଠ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରାଗୀ ହାତୀର ଆଖି ଭଳି ଲାଗିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ, ବରତଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ ଦେଇ ସାରଗର୍ଭୀ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ବରତ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଆଗାମୀରେ ଲାଭଦାୟକ ହେବ। ଦେବ, ଦାନବ, ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବନବାସ ଉପକୃତିକର ହେବ।” ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ବରତ ଯଥାଯଥି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପରିକ୍ରମା କରି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଯାତ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଲତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି, ଅନେକ ଲୋକ ଉତ୍ସାହରେ ସେଥିରେ ବସିଲେ। ହାତୀମାନେ ଓ ହାତୀମାନୀ, ସୁନା ଏବଂ ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶ କମ୍ପି ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଦୂତ ଓ ଛୋଟ-ବଡ଼ ଯାନ ଚାଲିଗଲା, ଓ ଗରିମାମୟ ପଦାତିମାନେ ଚାଲିଲେ। ତାପରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜନନୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ରଥରେ ବସି ଯାତ୍ରା କଲେ। ବରତ ଶୋଭାମୟ ଏକ ଦୂଳିରେ, ଚାନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷାର ଭଳି ଚମକି, ନିଜ ସମାନ୍ତମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିବା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ବଡ଼ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ରଥରେ ଭରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଏକ ବଡ଼ ମେଘର ଭଳି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ସେମାନେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପାର୍ ହେଇ, ଗଙ୍ଗା ତଟ, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବରତଙ୍କ ସେନା, ପୁରୋହିତ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ଯୋଧା ମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିବା, ତାଙ୍କ ଗତିରେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇ, ଏହି ମହାବନରେ ଚମକି ଉଠିଲା। ଏହିପରି ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶ୍ରୀମତ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବିରାଟ ଅନ୍ତିଶ୍ ସର୍ଗ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକି ରଚିଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ସବ ଶୋଭିତ ସେନା ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ଜଙ୍ଗଲର ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ନିଜ ଝୁଣ୍ଡ ନେଇ ପଲାଇଗଲେ। ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼, ନଦୀ କୂଳରେ ଭାଲୁ, ଚିତ୍ରା ମୃଗ ଓ କୃଷ୍ଣସାର ଦେଖାଗଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ଧର୍ମପୁତ୍ର ବରତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଚାରିପାଖରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ସେନା ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବରତଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଶମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭଳି, ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ବଡ଼ ବର୍ଷା ମେଘରେ ଆଛାଦିତ କରିଦେଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥିଲା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିତିଛି। ଦୂର ଯାତ୍ରା ପରେ, ଯାନମାନେ ଥକି ଚିଁହ୍ନିତ, ଗରିମାମୟ ବରତ ନିଜ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶୁଣିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଏଠି ଭରଦ୍ୱାଜ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼, ଏଠି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ଦୂରରୁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମେଘ ଭଳି କଳା ଲାଗୁଛି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ର ମନୋହର ଢାଳରେ ମୋ ହାତୀମାନେ, ପାହାଡ଼ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ତାପ ଶାନ୍ତି ହେଲେ ମେଘ ଜଳ ଝଡ଼ାଉଥାଏ। ଶତୃଘ୍ନ, ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ କିନ୍ନରମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଚାରିପାଖରେ ମୃଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରି ସାଗରକୁ ମକରମାନେ ଘେରି ରହିଥାଏ। ଏହି ତୁର୍ଗ ମୃଗମାନେ, ତୁର୍ଗ ଗତିରେ ଚାଲି, ପ୍ରବାହ ମେଘ ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲର ମାଳା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ମେଘ ଭଳି ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହେବା ପରି। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ, ପୂର୍ବରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭଳି ଭିଡ଼ ଭରି ଲାଗୁଛି। ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ୁଥିବା ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରିଦିଏ, ଓ ବାୟୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଧୂଳିକୁ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ମୋ ପାଇଁ କୃପା କରିବା ପରି। ଶତୃଘ୍ନ, ଦେଖ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଖିଁଚାଯାଉଥିବା ରଥ, ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଛି, ତେଜରେ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲିଛି। ଭୟଭିତ ଓ ଶୋଭାମୟ ମୟୂରମାନେ ତୃତିୟ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି। ଏଠି ଅତି ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ, ସ୍ଵର୍ଗପଥ ଭଳି। ଅନେକ ମୃଗ, ତାଙ୍କ ସାଥୀ ସହିତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ମୋ ସେନା ନoble ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏଗିଯାଇ ତଲାଶ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଦୁଇ ବାଘ ଭଳି ପୁରୁଷ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମିଳିପାରିବେ।” ବରତଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଯୋଧାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସେଠାରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଧୂଆଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ବରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ନାହିଁ, ଏଠି ଅଗ୍ନି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ରଘୁବୀରମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।” ଯଦି ଦୁଇ ବାଘ ଭଳି ରାଜକୁମାର ଏଠି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏଠି ରାମଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ବରତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଉକ୍ତି କଲେ। ଏହିପରି ମୂଳ ଶ୍ରୁତି ଉନ୍ଵୟନୁସାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ କଥା।