ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଭାରତ ଗୁରୁଭାବେ ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୋ ପ୍ରଭୁ ଭାଇଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ କେଉଁ ପଥେ ଯିବାଯାଏ? ଏହା କେତେ ଦୂର?” ଭାଇ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଭାରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ତପୋବଳରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଢେଢ଼ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଜନା ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅବିରତ ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟ ରହିଛି। ଏହାର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ, ଯାହା ପୁଷ୍ପିତ ଗଛ ଓ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ନଦୀକୁ ଅଟିକି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଦିଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ତଳେ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଦୁଇଁ ଆଡ଼େ ତାଙ୍କର ତାଲପତ୍ର ଶିବିର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଇଜଣ ବସୁଛନ୍ତି। ହେ ମହାବଳୀ, ତୁମେ ତୁମ ସେନାକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଅଛି, ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ, ବା ବାମ କିମ୍ବା ଡାହାଣ ପଥରେ ଚଲାଇବା; ତେବେ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।" ଏହିପରି ଆଗ୍ରହ ଶୁଣି ରାଜପତ୍ନୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରଥ ଚଢ଼ିବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଯାନ ଛାଡ଼ି ମୁନିଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଜମାହେଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଓ କମ୍ପିତ, ସୁମିତ୍ରା ସହିତ ଦୁଇହାତରେ ମୁନିଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ। କୈକେୟୀ, ଯାହାର ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇନଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ବି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁନିଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ। ଏପରେ ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଭାରତଙ୍କ ନିକଟରେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ ଦାଉଁ ହେଲେ। ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମ ମାନେ କିଏ, ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।" ଭରତ ଶିଷ୍ଟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜୋଡ଼ାହାତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁନିବର, ଯାହାକୁ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ପତ୍ନୀ, ଦେବତା ସମାନ। ଏହି କୌଶଳ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ସମାନ, ତାଙ୍କର ଚାଲି ଦେଖିଲେ ସିଂହ ସମାନ ଲାଗେ, ଯେପରି ଅଦିତି ଜଗତ୍ର ଧାରକକୁ ଜନ୍ମଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ଧରି ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦାଉଁ ହେଇଛନ୍ତି, ସେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଫୁଲ ହିନ ଶାଖା ସମାନ। ଏହି ରାନୀଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି—ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ—ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ସମାନ ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ସତ୍ୟବନ୍ଧ ଶୂର। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ୟାଘ୍ର ସମାନ ପୁଅ ଜୀବନ ଦାଉଁ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କୈକେୟୀ ମୋର ମାଆ, ଯିଏ କ୍ରୋଧିନୀ, ଅବିବେକି, ଅଭିମାନିନୀ, ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ଭାବୁଥିବା, ପଦଲୋଭିନୀ, ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ତମ କିନ୍ତୁ ମୂଳରେ ଅଧମ। ଏହି ମୋର ମାଆ କ୍ରୂର ଓ କୁକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖର ମୂଳ ମୋର ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଁ।" ଏପରି କହି, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ଭିଜାଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷାନ୍ତ ହାତୀର ଦୃଷ୍ଟି ସମାନ ଲାଲ ହେଲା। ତାହାପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଭାରତଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶବ୍ଦରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, "ହେ ଭାରତ, ତୁମେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଅନି, କାରଣ ରାମଙ୍କର ବନବାସ ଶେଷରେ ଭଲ ଫଳ ଆସିବ। ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ତପସ୍ଵୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବନବାସ ଉପକାରକ ହେବ।" ଏପରେ ଭାରତ ମୁନିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ରଥ ଯୋଗାଇ, ଅନେକ ଲୋକ ଉତ୍ସାହରେ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଲେ। ହାତୀନୀ ଓ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ହାତୀମାନେ ବର୍ଷା ପରେ ମେଘ ସମାନ ଉଚ୍ଛ୍ବାସରେ ଚାଲିଗଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯାନ ଚଲିଗଲା; ପଦାତି ସେନା ମାନ୍ୟ ଚାଲିଲେ। କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଢାକିଥିବା ରଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷା ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜସିକ ପଳଙ୍କିରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତମାନେ ଘେରି ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ମହାସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ ମେଘ ସମାନ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଏହି ସେନା ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖି ଗଙ୍ଗା ତଟ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଭାରତଙ୍କ ସେନା, ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜାରୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ମୃଗପକ୍ଷୀ ଦଳକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଏଭଳି ମହାସେନା ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରେ, ଅରଣ୍ୟର ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ସହିତ ପଳାଇଗଲେ। ଅନେକ ଭାଲୁ, ହରିଣ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଅରଣ୍ୟର ଉଦ୍ୟାନ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେଖାଗଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥପୁତ୍ର ଭାରତ ତାଙ୍କ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ମହାସେନା ଘେରେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭାରତଙ୍କ ସେନା ମହାସାଗର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲା, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘ ଭଳି ଆକାଶ ଢାକିଦେଉଥିବାପରି। ଏହାରୁ ବୁଝିହେଉଛି ଯାତ୍ରାରେ ବହୁତ ସମୟ ଚାଲିଗଲା। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପରେ, ଯାନ ଏବଂ ଜନମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯିବାରେ, ପ୍ରଶସ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶୁଣିବାରୁ ଲାଗୁଛି ଯେ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଦେଖାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ।" ଏହିପରି ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅବିରାମ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର ଅନନ୍ୟ ଏକାନବେଁ ସର୍ଗ ଏଠିରେ ସମାପ୍ତ।