ଭାରତ ଗମ୍ଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ତାଙ୍କର ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ । ସେ କହିଲେ, "ମହାନୁଭାବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ—ମୁଁ, ମୋର ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ—ଆପଣଙ୍କ ଅତିଥିସତ୍କାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଅତି ସୁଖଭୋଗ କରିଛୁ । ଆମ ଶରୀରର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଛି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟରେ କୌଣସି ଅଭାବ ରହିନାହିଁ, ଏଠାରେ ଆମ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ରହିଛନ୍ତି ।" ଏହା ପରେ ଭାରତ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଋଷିଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ, "ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ କେଉଁପଥେ ଯିବାଯାଏ ଓ କେତେ ଦୂର ଅଛି ?" ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଭାରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ତପୋବଳ ସମ୍ପନ୍ନ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି କହିଲେ, "ଏଠାରୁ ଦେଢ଼ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ, ଯାହାର ଅବିରତ ହରିତ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି । ଏହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହା ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଓ ମନୋହର କୁଞ୍ଜରେ ଶୋଭିତ । ଏହି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଦେଖିବେ; ଏହାର ତଳେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପତ୍ରକୁଟିର ଅଛି, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ବାସ ।" "ହେ ସେନାନାୟକ, ତୁମ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଆଉ ବାମ, ଡାହାଣ ପଥ ଦେଇ ଯିବା; ତେବେ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ।" ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି, ରାଜମହିଳାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରଥ ଚଢିବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ରଥ ଛାଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ । କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଇଁଜଣୀ ଆତି ଦୁଃଖିତ, କ୍ଷୀଣ ଓ କ୍ପମ୍ପିତ ହୋଇ ଦୁଇହାତ ଦେଇ ଋଷିଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ । କୈକେୟୀ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇନଥିଲା, ଲଜ୍ଜିତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ, ଶରମିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ । ପରିକ୍ରମା କରି, ସେ ଭାରତଙ୍କ ନିକଟେ ଦୂରେ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଏଠିରେ ନିୟମ ନିଷ୍ଠ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି, ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମ ମାନ୍ୟମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ ।" ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାରତ ଦୁଇହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଃଖିତ, ଶୋକାକୁଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ମହିଳା, ଯାହାକୁ ଆପଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସେ ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାନୀ, ଦେବୀ ସମାନ କୌଶଳ୍ୟା । ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ, ଯିଏ ସିଂହ ଚାଳି ମାନବସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଆଦିତି ଦେବମାତା ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ।" "ଏହି ତାଙ୍କ ବାମ ହାତ ଧରି ଦୁଃଖିତ ଯିଏ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଫୁଲ ହରାଇଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଶାଖା ପରି ନିରାନନ୍ଦିତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ରାନୀଙ୍କ ଦୁଇପୁଏ—ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ—ଦେବତା ସମ ତେଜସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବୀର । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦୁଇଜଣ ମାନବସିଂହ ଜୀବନ ଦାଉରେ ଦେଇଥିଲେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ ।" "ଏହି କୈକେୟୀ ହେଉଛନ୍ତି ମୋ ମାତା—କ୍ରୁଧାନ୍ୱିତ, ଅବିବେକି, ଅଭିମାନିନୀ, ନିଜକୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭାବୁଥିବା, ଅନ୍ତରେ ଦୁର୍ଜନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାହ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ପରି । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ, ପିତାଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ମୂଳ ଦେଖୁଛି ।" ଏପରି କହି, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗଳିତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷିତ ମଦାନ୍ଧ ହସ୍ତୀ ପରି ରକ୍ତିମ ହେଲା । ତାପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି କହିଲେ, "ହେ ଭାରତ, କୈକେୟୀକୁ ତୁମେ ଦୋଷ ଦିଅନାହାଁ; ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଫଳ ହେବ । ଦେବ, ଦାନବ, ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ବନବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳକାମି ।" ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଭାରତ ସେନାକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ରଥ ଯୋଡ଼ାଯିବା ପରେ, ଅନେକ ଲୋକ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଲେ । ହାତୀନୀ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ହାତୀମାନେ, ଧ୍ୱଜା ଓ ସ୍ୱନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ମେଘ ଗୁଞ୍ଜନ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନି କରି ଚାଲିଗଲେ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ, ଗଢ଼ି ଓ ଚୋଟ ଯାନ ଚାଲିଗଲା, ପଦାଟି ସେନା ଆପଣା ପାଦେ ଚାଲିଲେ । କୌଶଳ୍ୟା ନେତୃତ୍ୱରେ ମହିଳାମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୁପ୍ତ ରଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଭାରତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଭାରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷା ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ରଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସେ ମହାନ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମେଘ ଚାଲିଯିବା ପରି ବିସ୍ତୃତ ହେଲା । ମୃଗପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ଦେଇ ଗମନ କରି, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତୀର, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ଭାରତଙ୍କ ସେନା, ତପସ୍ବୀ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାଅରଣ୍ୟ ଦେଇ ଯିବା ସମୟରେ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟ ପାଇ ଭଗିଯାଉଥିଲେ, ଏହି ସେନା ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା । ଏପରି ଭାବେ ମହାନ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ବିରାଟ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପୂଜ୍ୟ ରାମାୟଣର ବାନ୍ଦେଯୋଗ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରଚିତ ବିରାଟ ବାନୀରେ ବାଉନବେଁ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା । ଏହି ଭାବେ ଧ୍ୱଜା ଶୋଭିତ ମହାନ ସେନା ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ, ଅରଣ୍ୟର ଅଜାନା ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ସହ ଭଗିଯାଉଥିଲେ । ଅରଣ୍ୟ ଗଛ ତଳେ, ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀକୂଳରେ ଭାଲୁ, ହରିଣ ଓ କ୍ରିଶ୍ନମୃଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ଭାରତ, ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ।