ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ହଜାର-ହଜାର କାଉଁ ଲୋହା ଭାଣ୍ଡା ଫୁଲର ଝଣ୍ଡା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧଳା ଚାଉଳର ଏକାଧିକ ତାଲ ଭରି ରଖାଯାଇଛି। ଅରଣ୍ୟର କୂଳରେ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପକୂଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈମାନେ ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପଥର କୂଳରେ ମଧୁ ଭରା ପୋଖରୀ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଭଲ ଭାବରେ ରନ୍ଧା ମାଂସର ତାଲ, ଗରମ ମୟୂର ଓ ବନମୁର୍ଗୀ ମାଂସର ଥାଲି ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଥାଲି, ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଘଡ଼ା ଏବଂ କୋଟି-କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କ୍ଷୀର ଦେଉଥିବା ତରୁଣ ଗାଈ ଓ କପିଥ୍ଥ ଫଳର ଦହିରେ ଭରିଥିବା ଘଡ଼ା, ମାଟିର ଭାଣ୍ଡା ଓ ଥାଲି ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ମିଠା ଆମ୍ବ ରସର ତାଲି, ଘନ ଧଳା ଦୁଧର ଅନ୍ୟ ତାଲି, ଚାଉଳର ଖିର ଓ ଚିନି ରଖାଯାଇଥିଲା। ନଦୀ କୂଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ ଲେପ, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ୱାଥ ଏବଂ ତରଳ ସ୍ନାନ ଉପକରଣ ଭାଣ୍ଡାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ସ୍ୱେତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପ ମଧ୍ୟ ନଦୀ କୂଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦର୍ପଣ, ଜମା ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ହଜାର-ହଜାର ଜୋଡ଼ା ଚପ୍ପଲ ଓ ଜୁତା ରଖାଯାଇଥିଲା। ଶୃଙ୍ଗାର ପେଟି, କଂଘା, ବ୍ରଶ, ଶସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ, ଅଳଙ୍କୃତ କବଚ ଏବଂ ଶଯ୍ୟା-ଆସନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଉଠ, ବୃଷ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାନୀୟ ଥିବା ଜଳାଶୟ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଶାରୀ ଓ ଶୁଭ୍ର କମଳ ମାଳାରେ ଭରିଥିବା ସ୍ନାନ ପୋଖରୀ ଥିଲା। ଆକାଶ ରଙ୍ଗର ପୋଖରୀ, ନିର୍ମଳ ଜଳ ଏବଂ ନିଲମଣି ରଙ୍ଗର କ୍ଷୀର ଜଳ ଏଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଶୁମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଦୟାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ମନେ କଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ନନ୍ଦନ ବାନିରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେ ରାତି ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ କଟିଗଲା। ପରେ ନଦୀମାନେ, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଦେବ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ମଦମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ବାକି ରହିଲେ; ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଏଠାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ମୁନି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପରେ ଏହି ରାତି କଟିବା ପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣେଇ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଭରତଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି କହିଲେ, “ଭଲଭାବେ ରାତି କଟିଲା କି? ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ଅଛି କି? ଆମ ଆତିଥ୍ୟ କି ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲୁ?” ଭରତ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ମୁଁ ଓ ମୋର ସମସ୍ତ ସେନା ଏବଂ ପରିଚାରକମାନେ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଛୁ। ଆମର କୌଣସି କ୍ଷୁଦା, କ୍ଲାନ୍ତି ବା ଅସୁବିଧା ରହିନାହିଁ; ଆମ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ସୁଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, କେଉଁପଥେ ମୁଁ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି, ଏବଂ ସେଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ଦୂର?” ଭରତଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ବୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ଏଠାରୁ ଦେଢ଼ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅବସ୍ୟବାସ ଅରଣ୍ୟରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହୁଛି, ଫୁଲ ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ସେ ନଦୀ ପାର୍ ହେଲେ, ପର୍ବତ ତଳେ ତାଙ୍କ ପତ୍ରକୁଟି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଇ ଭାଇ ରହୁଛନ୍ତି। ତୁମ ସେନାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ବା ବାମ-ଡାହାଣ ପଥରେ ନେଇ ଚାଲ, ତେବେ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।” ଏହିପରି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ କୁହାଯିବା ସାଥିକେ, ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ି ଛାଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ। କାଉଶଲ୍ୟା, କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ, ସୁମିତ୍ରା ସହ ମୁନିଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ। କୈକେୟୀ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲୋକଙ୍କ ଅବମାନରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଚିତ୍ତ ଦୁଃଖରେ ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ତା’ପରେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ତିନି ରାଜମାତା ଭରତଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହିଠାରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମ ମାଆମାନେ ବିଷୟରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।” ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଏହି ଦୁଃଖିତ, କ୍ଷୀଣ ଓ ଶୋକାକୁଳ ମହିଳା ମୋର ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାନୀ, ଦେବୀ ସମାନ। ଏହା କାଉଶଲ୍ୟା, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରାମ ଦେଖିବାକୁ ସିଂହ ଚାଳି ଭଳି, ଯେପରି ଅଦିତି ଦେବମାତା ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାମ ହାତ ଧରି ଯିଏ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି, ସେହି ଦୁଃଖିତ ମହିଳା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଫୁଲ ହରାଇଥିବା ଡାଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।” ଏହିପରି ଭାବେ, ମହାତ୍ମା ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଭରତ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ମୌଳିକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅନୁମତି ନେଇ ଚିତ୍ରକୂଟ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।