ବର୍ଣ୍ଣନାର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ରେ, ମନୋହର ନଦୀ କୂଳରେ ସାତ-ଆଠ ଜଣୀ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା ଏକଠି ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲାଗାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଆକର୍ଷକ ନୟନ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ମସାଜ କରି ଓ ପଞ୍ଚି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ମହାନ୍ୟା ମହିଳାମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଠ ଓ ସୁରଭିର ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଯାନବାହନକୁ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଚିନି ଓ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରେରିତ ହେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ କେହି ଘୋଡ଼ା ବାନ୍ଧୁଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ହାତୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଅଭିବାଦନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ—ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନର ଆଲେପନ ଲାଗିଥିଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଦଳେ ଦଳେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ସେନାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ଆମେ ଆଉ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବୁ ନାହିଁ, ଆମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବୁ ନାହିଁ; ଭରତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ରହନ୍ତୁ।" ପଦାତି, ରଥୀ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଅଧିରୋହୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ଏପରି ଅଭୂତପୂର୍ବ ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଗି ଏହି ଉଦ୍ଗାର କଲେ। ହଜାର ହଜାର ପୁରୁଷ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, "ଏହିଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଅନୁଭବ ହେଉଛି!" ବୋଲି ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେନାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ହସିଲେ, ଗୀତ ଗାଇଲେ; ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଅମୃତ ସମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ମହାଭୋଜନ ଦେଖି ପୁଣି ଖାଇବାକୁ ଇଛା କଲେ। ସେବକ, ମହିଳା ଓ ସେନାର ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଅତି ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେଠି ହାତୀ, ଉଠ, ବଳଦ, ଘୋଡ଼ା, ଜଙ୍ଗଲି ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା; କେହି ଅଭାବରେ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କେହି ମେଳା ଧୋତି ପିନ୍ଧିଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଭୁଖା, ମେଳା ବା ଧୁଳିରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଚୁଲି ଥିଲେ ନାହିଁ। ଛାଗ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଶୁକର ମାଂସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଫଳର ରସର ମଧୁର ତରକାରି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଲୋହାର ବାଟିଲା, ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ଝାଣ୍ଡ ଓ ଧଳା ଚାଉଳର ଢେର ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ବନକଣାରେ ଦୁଧ-ଭାତ ଭରିଥିବା କୁଆଁ, କାମଧେନୁ ଗାଈ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମଦ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ଭଲ ଭାବରେ ରାନ୍ଧା ମାଂସ ର ଢେର, ଏବଂ ରାସ୍ତାରେ ମୟୂର ଓ ଅରଣ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ମାଂସର ତରଳ ଖାଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ବାଟି, ଦଶ ହଜାର ଘଡ଼ା, କୋଟି କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯୁବତୀ ଗାଈ ଓ କପିଠ ଫଳର ଦହି ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଘଡ଼ା, ତସଲା ରଖାଯାଇଥିଲା। ମିଠା ଆମ୍ବ ରସର ପୋଖରୀ, ମୋଟ ଧଳା ଦୁଧ ଭରିଥିବା ଅନ୍ୟ ପୋଖରୀ, ଚାଉଳର ପାୟସ ଓ ଚିନି ଭରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପୋଖରୀ ଥିଲା। ନଦୀ କୂଳରେ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ ଲେପ, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କାଢ଼ା ଓ ସ୍ନାନ ସାମଗ୍ରୀ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଥିଲେ। ଧଳା ଚମକୁଥିବା ଦନ୍ତମଞ୍ଜନ ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପର ଢେର ମଧ୍ୟ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିଲା। ସେଠି ଚକଚକିଆ ଆଇନା, ମାନ୍ୟା ପୋଶାକ, ହଜାର ହଜାର ଜୁତା ଓ ସ୍ୟାଣ୍ଡାଲ ଥିଲା। ରୂପଚର୍ଚ୍ଚା ବୋକ୍ସ, ଚିରୁଣି, ଉଲାନା, ଅସ୍ତ୍ର-ଧନୁଷ, ଶୋଭାମୟ ବର୍ଜା, ବିଛାନା ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଉଠ, ବଳଦ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାନୀୟ ଭରିଥିବା ଜଳାଶୟ ଓ ଭଲ ପାର ଥିବା, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଭରିଥିବା ସ୍ନାନ ପୋଖରୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଆକାଶ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୋଖରୀ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ନାନ ସ୍ଥଳ ଓ ନୀଳ ବୈଦୁର୍ୟ୍ୟ ରଙ୍ଗର ମୃଦୁ ଯବ ଢେର ଥିଲା। ସେଠି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ସ୍ୱପ୍ନ ସମ ଅଭିଘାତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ନନ୍ଦନବନରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଶୁଭ୍ର ରାତି ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ଅତିତ ହେଲା। ତାପରେ ନଦୀମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ସମସ୍ତ ଶୋଭାମୟ ମହିଳା ସହିତ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଦେବ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଲାଗିଥିବା ମଦମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ରହିଗଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶୋଭାମୟ ମାଳା ଲୋକମାନେ ଚାପି ଦେଇ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରାତିଟିକେ କଟାଇ, ଭରତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀ ସହିତ, ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଭରତଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—"ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ରାତି କଟାଇଛ କି? ତୁମର ସମସ୍ତ ଦଳ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା କି? ମୋ ଆତିଥ୍ୟ ତୁମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି କି?" ଭରତ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ବାହାରି ଆସିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଭଗବନ, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରିଛି।" "ମୋ ଏହି ସମସ୍ତ ଦଳ ଓ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆରାମ ଓ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥା ମିଳିଛି; କେହି କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଲେଶ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି।" "ଏବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନୁମତି ନେଉଛି—ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛି।