ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଲ୍ବ, ମାର୍ଦ୍ଦଙ୍ଗିକ, ଶମ୍ୟାଗ୍ରାହ ଏବଂ ବିଭୀତକ ଗଛମାନେ, ଏଥିପାଇଁ ଆଶ୍ରମରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ସରଳ, ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନକ୍ତମାଳ ଗଛମାନେ ଖୁସିରେ ଏଠାରେ ଆସି, କୁଞ୍ଚିତ ଓ ବାମନ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଶିଂଶୁପା, ଆମଳକୀ, ଜମ୍ବୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ, ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି ଓ ଅନେକ ଲତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବତାମାନେ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସି, ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବା ଦେବୀମାନେ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା କର, ସେମାନେ ପିଉଅ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଖାଅ।” ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟରେ ସାତ-ଆଠ ଜଣୀ ନାରୀ ଏକାଠି ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଆକର୍ଷକ ନୟନ ଥିବା ନାରୀମାନେ ପ୍ରତିଯେକ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାଲିଶ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ନାରୀମାନେ ଘୋଡା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଠ ଏବଂ ସୁରଭିର ଶିଶୁମାନେଠାରେ ତାଙ୍କର ଯଥାଯଥ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ପଶୁମାନେଠାରେ ଖଣ୍ଡସାକର ଏବଂ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ବଳଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଠାରେ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ କେହି ଘୋଡାକୁ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ହାତୀକୁ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ମତ୍ତ, ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ, କେହି ବନ୍ଦନା କରୁନଥିଲେ—ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେଠାରେ ଘିରି ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହୁଥିଲେ, “ଆମେ ଆଉ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବୁନାହିଁ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବୁନାହିଁ; ଭରତ କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଉ।” ଏହିପରି ଭାବେ ପଦାତି, ରଥୀ, ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ସେବକମାନେ ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଜୟଧ୍ୱନି କରିଥିଲେ। ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, “ଏହି ତ ଶ୍ୱର୍ଗ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେନାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ, ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ; ମାଳା ପିନ୍ଧି ହଜାର-ହଜାରେ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଅମୃତ ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଦେବମୟ ମିଠା ଦେଖି, ପୁଣି ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେବକ, ନାରୀମାନେ ଓ ସେନାରେ ଥିବା ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏଠାରେ ହାତୀ, ଉଠ, ବଳଦ, ଘୋଡା, ବନ୍ୟପଶୁ, ପକ୍ଷୀ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା, କେହି କିଛି ଅଭାବ ଭୋଗୁନଥିଲେ। କେହି ମେଳା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିନଥିଲେ, କେହି ଖାଲି ପେଟ, ମେଳା ବା ଧୂଳିରେ ଜଟା ହୋଇନଥିଲେ। ଏଠାରେ ଛାଗ ଓ ବନ୍ୟ ଶୁକର ମାଂସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ ଫଳ ରସର ମଧୁର ସୂପ ଥିଲା। ହଜାର-ହଜାର ଲୋହା ପାତ୍ର ଫୁଲ ଝଣ୍ଡା ଓ ଧଳା ଚାଉଳର ତଳ ବିଛାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ ଦେଖୁଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲ କାନ୍ଥରେ ଦୁଧ-ଭାତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଆଁ, କାମଧେନୁ ଗାଈ ଏବଂ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକା, ଭଲଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ମାଂସ ର ଢେର, ରାସ୍ତା ପାଖରେ ତାଜା ମୟୁର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ପକ୍ଷୀର ତାତ୍ତିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଥିଲା। ହଜାର-ହଜାର ଥାଳି, ଦଶହଜାର ଘଡ଼ା, କୋଟି-କୋଟି ସୁନାର ବାତିଲା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯୁବା ଗାଈ ଓ କପିଠ ଫଳର ଦଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା, ପାତ୍ର, ଥାଳି ରଖାଯାଇଥିଲା। ମିଠା ଆମ୍ବ ରସ, ଘନ ଧଳା ଦୁଧ, ଚିନି ଓ ଖିରର ଢେର ଥିବା ପୋଖରୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନଦୀତଟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଔଷଧୀୟ ଲେପ, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ୱାଥ ଓ ସ୍ନାନ ପଦାର୍ଥ ଦେଖିଲେ। ଧଳା ଦନ୍ତମଞ୍ଜନ ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଝିଲିମିଲି କରୁଥିଲା। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆଇନା, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ଜୋଡ଼ା ସ୍ୟାଣ୍ଡାଲ ଓ ଜୁତା ଥିଲା। ବ୍ୟୁଟି ବକ୍ସ, କଂଖା, କ୍ଷୁର, ଅସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ, ଶସ୍ତ୍ର, ଶୋଭାମୟ ବୃତ୍ତିକ ଓ ଶୟ୍ୟା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଉଠ, ବଳଦ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାନୀୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକା, ଭଲ ତଟ ଥିବା, କମଳ ଓ ଶାଳୁକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନାନ ପୋଖରୀ ଥିଲା। ନୀଳ ଆକାଶ ରଙ୍ଗର ପୋଖରୀ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଓ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ର ରଙ୍ଗର କମଳା ଜଉ ର ଢେର ଥିଲା। ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଚମତ୍କାର ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆତିଥ୍ୟକୁ ସ୍୵ପ୍ନ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ଦେବମାନେ ନନ୍ଦନବନରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ରାତିଟିଏ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ। ପରେ ନଦୀମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ। ମତ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ରହିଲେ; ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ମାଳାମାନେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ପିଛି ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପୁରାତନ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାନବେଁ ଶ୍ଲୋକ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଚମତ୍କାର ରାତି ପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ, ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି, ଇଚ୍ଛା କରି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବନରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି, ଅଞ୍ଜଳିମୁକୁରା କରି ଆସୁଥିବା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଖରେ ରାତି କାଟିଛ? ତୁମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଥୀମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ନିର୍ମଳ ଭାବରେ କହ, ଆତିଥ୍ୟ କି ତୁମେ ତୃପ୍ତିକର ପାଇଛ?