ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଅଶ୍ରମରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଚିତ୍ରରଥ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମାଳାମାନେ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରୟାଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ବିଳ୍ବ, ମାର୍ଦଙ୍ଗିକ, ଶମ୍ୟାଗ୍ରାହ, ବିଭୀତକ ଗଛମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ନୃତ୍ୟକାରୀମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରେ ସରଳ, ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନକ୍ତମାଳ ଗଛମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କୁଞ୍ଚିତ ଓ ବାମନ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ। ଶିଂଶୁପା, ଆମଳକୀ, ଜାମ୍ବୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଗଛ, ମାଳତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲତାମାନେ ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବତାମାନେ ଶୁଭ୍ର ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅମୃତପାନ କରୁଥିବା ସେମାନେ କହିଲେ, "ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ପିଉଅ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତ ଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଖାଅ।" ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟରେ ସାତ-ଆଠି ଜଣୀ ନାରୀ ଏକଠି ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ, ତେଲ ଲଗାଉଥିଲେ। ଚମତ୍କାର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ନାରୀମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ମସାଜ୍ କରୁଥିଲେ, ମହିଳାମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ପାନ ପାନ୍ୟ ପିଇଁ ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଠ ଓ ସୁରଭୀ ଗୋଧନ ଓ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେକୁ ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଠ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ଭରିଥିଲେ। କେହି ଘୋଡ଼ାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖୁନଥିଲେ, କେହି ହାତୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁନଥିଲେ; ସେମାନେ ମଦୋନ୍ମତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, କାହାକୁ ବନ୍ଦନା କରୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ ସ୍ୱର ଉଠେଇ କହିଲେ, "ଆମେ ଆଉ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବୁନାହିଁ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବୁନାହିଁ; ଭରତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଉ।" ପଦାଟୀ, ରଥୀ, ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ସେବକମାନେ ଏପରି ଭାଗ୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, "ଏହିଏ ସ୍ୱର୍ଗ!" ବୋଲି ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସେମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନୃତ୍ୟ କରି, ହସି, ଗୀତ ଗାଇ, ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ଅମୃତସମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ ପୁଣି ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା। ସେବକ, ନାରୀମାନେ ଓ ସେନାରେ ଥିବା ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପର୍ଣ୍ଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏଠାରେ ହାତୀ, ଉଠ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲରେ ପୋଷିତ ହେଉଥିଲେ; କେହି କିଛି ଅଭାବ ଭୋଗୁନଥିଲେ। କେହି ମେଳା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିନଥିଲେ, କିମ୍ବା କେହି ଭୁକ୍ତ, ମେଳା, ଧୂଳିରେ ବିକୃଷ୍ଟ କେଶ ଥିଲେନାହିଁ। ଏଠାରେ ଛୋଟ ପଶୁ ଓ ବନ୍ୟ ଶୁଆର ମାଂସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସୂତ ଭୋଜ୍ୟ, ଫଳର ରସର ତରକାରୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ରସିଳା ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା। ହଜାର-ହଜାର ଲୋହାର ଭାଣ୍ଡ ଫୁଲ ତୋରଣ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚାଉଳ ରାଶିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକ ଅବାକ ହୋଇଗଲେ। ବନକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦୁଧ ଓ ଖିର ଭରା ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଆ, ମଧ ଝରୁଥିବା ଗଛ, ଏବଂ ମନ୍ଦାକିନୀ ପାନୀୟ ଥିଲା। ମଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଖରୀ, ଭଲ ରାନ୍ଧା ମାଂସ ରାଶି, ମୟୁର ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ପକ୍ଷୀର ତରକାରୀ ରାସ୍ତାରେ ଥିଲା। ହଜାର-ହଜାର ବାଟି, ଦଶହଜାରି ଘଡ଼ା, କୋଟି-କୋଟି ସୁଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନାର ଭାଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଦୁଧ ଦେଇ ତିଆରି ଦହି, ତରୁଣ ଗାଈର ଦହି, କପିଥ୍ଥ ଫଳର ଦହି ଭରା ଭାଣ୍ଡ ଥିଲା। ଆଉ କେଉଁଠି ମିଠା ଆମ୍ବ ରସର ପୋଖରୀ, କେଉଁଠି ଦୁଧ ଓ ଚିନି ଭରା ଖିର ରାଶି ଥିଲା। ନଦୀତଟରେ ପୁରୁଷମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧୀୟ ଲେପ, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କାଢ଼ା, ଓ ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରା ଭାଣ୍ଡ ଦେଖିଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ ମଝା ଦାଣ୍ଡ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ରାଶି ମଧ୍ୟ ନଦୀତଟରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆଇନା, ପୋଶାକ ରାଶି, ଜୁତା ଓ ଚପ୍ପଳ ଦଳ ହଜାର-ହଜାର ଥିଲା। ଶୃଙ୍ଗାର ପେଟି, କଂଖ, କଂଘା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର କବଚ, ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଉଠ, ବଳଦ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାନୀୟ ଭରା ହ୍ରଦ, ମନୋହର ତଟବନ୍ଧ ଓ ରଜନୀଗନ୍ଧା ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନାନ କୁଣ୍ଡ ଥିଲା। ଆକାଶ ରଙ୍ଗର ସ୍ୱଚ୍ଛ ପାନୀୟ ହ୍ରଦ ଓ ନୀଳ ମଣିର ରଙ୍ଗର ବାର୍ଲି ରାଶି ଥିଲା। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅତିଥିସତ୍କାର ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଦରକୁ ସ୍୵ପ୍ନ ଭାବି ଅବାକ ହେଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ, ଦେବତାମାନେ ନନ୍ଦନବନରେ ଯେମିତି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେମିତି ଏହି ସୁନ୍ଦର ରାତି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କଟିଗଲା। ପରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନଦୀମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ମଦୋନ୍ମତ ପୁରୁଷମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଥିଲେ; ଏବଂ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳାମାନେ ପଦଦଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ଛିଟାଇ ଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାନବେଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରାତିଟି ଅତିତ ହେଲାପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦର ପାଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ଭରତଙ୍କୁ ଜୋଡ଼ାହାତରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ଋଷି ଭାରଦ୍ୱାଜ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।