ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଯାଉଛି ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଏକ ଅତି ମହାନ ଅଧ୍ୟାୟର ଘଟଣାବଳୀ। ଏଠି ବରତ, ଜନକୀୟୀ ପୁତ୍ର, ରାମଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପଦଯାତ୍ରାରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବରତ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର କୃପା ଅଭିଲାଷୀ ହେଇ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ନମ୍ରତାରେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗ କରି ନମସ୍କାର କଲେ। ବରତ ବିନମ୍ରତାରେ ମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମୋ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମହାନୁଭାବ, ଏହି ମହାପୃଥିବୀର ନାଥ ରାମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ଏହି ସମୟରେ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ବରତଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ମହାପୁରୁଷ, ତୁମର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅତି ଉତ୍ତମ; ବଡ଼ମାନେ, ନିଜ ନିୟମ ଓ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରୁଛ। ଏହା ମୁଁ ଜାଣିଛି ଏବଂ ତୁମ ମନରେ ଏହି ଗୁଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ମୁଁ ଏତେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି ତୁମର କୀର୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।” ଏହାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ଏବେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଆଗାମିକାଲି ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବା; ଏଠାରେ ତୁମ ପରିକରମାନେ ସହିତ ଏକ ରାତି ବିତାଉ। ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବରତ।” ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବରତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାରେ ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଶାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରି, “ଏହିପରି ହେବ” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ରାତି ବିତାଇବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହିପରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଅଟେ—ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ନବଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ନିଶ୍ଚୟ କରି ବରତଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ବରତ କହିଲେ—“ମୁନିବର, ଆପଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଚର୍ଯ୍ୟା ଅତି ଉତ୍ତମ।” ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ହସି ବରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଜେତେ ମିଳିଥିବା ଆତିଥ୍ୟରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅ। ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମ ଏହି ବିଶାଳ ସେନାର ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦେବା; ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ଯଥାଯଥ ଅଛି, ତୁମେ ଏହାର ଯୋଗ୍ୟ। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ବିର, ତୁମେ ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିନାହ?“ ବରତ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁନିବର, ମୁଁ ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିନି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୟ କରି। ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ର ସଦା ଦେଶର ତପସ୍ବୀମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ସହିତ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ମାନ୍ୟ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଁ ଏହି ଆଶ୍ରମର ଜଳ, ମୃଦ୍ଭୂମି, ଗୃହ, ଉଦ୍ଭିଦ୍, କିଛି ହାନି କରିବେ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଏକା ଆସିଛି।” ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ସେନାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ”; ବରତ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସେନାକୁ ଆଣିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ, ମୁନି ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳ ପିଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ବକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ମୁନି ନିଜ ଦୈବୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ବକର୍ମା ଓ ଟ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—“ମୁଁ ଆତିଥ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଦିନ ଏହି ସମ୍ଭାଳ କର।” ମୁନି ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ର ସହିତ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ତାପରେ ଏହି ଦିନ ଭୂମି ଓ ଆକାଶର ଦକ୍ଷିଣାବାହି ଓ ପଶ୍ଚିମାବାହି ନଦୀମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ। କେତେକ ନଦୀ ମଦ ଓ ଉତ୍ତମ ମଦିରା ସହିତ ବହି, କେତେକ ଚିନି ରସ ସମ ଶୀତଳ ଜଳ ନେଇ ବହିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏହିପରେ ଦେବୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହାହା, ହୂହୂ, ଏବଂ ଦେବୀ ଅପ୍ସରା ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଅଲମ୍ବୁସା, ନାଗଦନ୍ତା, ହେମା, ହିମା ଏବଂ ଶିଖରରେ ଜନ୍ମିତ ଅନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ, ଏହିପରି ଏକଠା ହେଇ ଆସିଲେ। ଏହିପରେ କୁରୁ ଦେଶର ଦେବୀ ଅଟାବି, ମାନ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ଦେବୀ ଫଳମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତା ସୋମ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ, ଖାଇବା, ଚୁଷିବା, ଲିଜିବା ଓ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ରାସ୍ତା କଲେ। ଏଠାକୁ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ମାଳା, ଦେବୀ ମଦିରା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାଂସ ପ୍ରକାର ଆସିଗଲା। ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ମୁନି ପୂର୍ବଦିଗ ଦେଖି ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗ କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଆସିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶିତଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପବନ ମଲୟ ଓ ଦାର୍ଦୁର ପାହାଡ଼କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶୋଧିତ ଓ ସୁଖଦ ହୋଇ ବହିଲା। ଦେବୀ ମେଘମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଫୁଲର ବର୍ଷା କଲେ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଦେବୀ ଡ଼ୋଲ ରବି ଶୁଣାଗଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବନ ବହିଲା, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାଇଲେ, ତାଙ୍କର ବୀଣାର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଆକାଶ, ଭୂମି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଚେତନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ପଷ୍ଟ, ସୁମଧୁର ଓ ନିୟମିତ ରବିରେ ଚାଲିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ, ବରତ ଦେଖିଲେ ଏହି ସେନାର ପ୍ରବନ୍ଧନ ବିଶ୍ବକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି। ପଞ୍ଚ ଯୋଜନା ଦୂର ଭୂମି ସମତଳ ହୋଇ, ନୀଳ ମଣିର ଦ୍ୱାରା ତୁଳନୀୟ ହରିତ ଘାସ ଦେଖାଗଲା। ବିଲ୍ବ, କପିତ୍ଥ, କାଠାଳ, ଅମଳକୀ, ଆମ୍ବ ଫଳର ଗଛ ଫଳରେ ଭରି ଦେଖାଗଲା। ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶର ଦେବୀ ଅଟାବି ଏଠାକୁ ଆସି, ଦେବୀ ନଦୀ ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ ବହିଲା। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଦୈବୀ ଦୃଶ୍ୟ ବରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ଦେଖି ସମ୍ଭାରିବାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଦିନ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଦୈବୀ କ୍ରିୟା ଓ ଅତିଥିସତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରମ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।