ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକ ଗଭୀର ଦୃଶ୍ୟ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ। ରାଘବ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭାରତ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାପାଇଁ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥି ସାଥି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାପ୍ରଭାବୀ ତୁରନ୍ତ ଉଠିବା ସହ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଆହୁତି ଆଣିବାକୁ ନିର୍ଦେଶ କଲେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବା ଭାରତଙ୍କୁ ଉପଚାର ଦେଲେ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ, ଏବଂ ଫଳ ଦେଲେ। ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଚାର ହେବା ପରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ କୁ ଜାଣିବାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତିନି ଦଶରଥଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆୟୋଧ୍ୟାର ସେନା, ଧନ, ମିତ୍ର, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ଭାରତ ତାଙ୍କୁ ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଗଛ, ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଭାରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ରାଘବ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିତ। ଭାରଦ୍ୱାଜ ଭାରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବା ସମୟରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?" ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା, ଏବଂ ସବୁ ଜଣେଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "କୌସଲ୍ୟା ଏକ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ପତ୍ନୀ ସହ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିବାସ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପିତା, ଜଣେ ନାରୀ ପ୍ରଭାବିତ, ତାଙ୍କୁ ଚୌଦ ଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାହା ଅପରାଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ?" ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାପରେ, ଭାରତ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅଟକିଯାଇଥିବା କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆପଣ ମୋତେ ଏପରି ଭାବିଲେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେବି; ମୋପାଇଁ କିଛି ଅପରାଧ ନ ଭାବନ୍ତୁ, ଏପରି କିଛି କହିବେ ନାହିଁ। ମୋ ମାତା ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଯାହା କହିଲେ ତାହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ, ମୁଁ ତାହା ସ୍ୱୀକାର କରୁନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏହି ପୁରୁଷ ସିଂହ ରାମଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବା ଓ ତାଙ୍କ ପାଦେ ଅଞ୍ଜଳି କରିବାକୁ ଆସିଛି। ଆପଣ ମୋ ପରିସ୍ଥିତି ବିଚାର କରି ଦୟା କରନ୍ତୁ; ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଏହି ମହାପୃଥିବୀର ନାଥ ରାମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?" ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାପରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଭାରତଙ୍କୁ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, "ପୁରୁଷ ସିଂହ ରଘୁବଂଶୀ, ତୁମେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର, ନିଗ୍ରହ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆଚରଣରେ ଯଥାର୍ଥ। ଏହି ଆଚରଣ ତୁମ ମନରେ ଦୃଢ ଭାବରେ ବସିଛି, ମୁଁ ଏପରି ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ତୁମ ଖ୍ୟାତିକୁ ବଢାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲି। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତରେ ଅଛନ୍ତି। ଆଗାମୀକାଲି ତୁମେ ତାଁଠାରେ ଯିବେ; ଏଠାରେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ରାତି ଅତିବାହିତ କର; ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।" ଏହିପରେ, ଭାରତ ଶାନ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଇ, "ଏଭଳି ହେବ," ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏଠିରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ନବଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଏଠାରେ ରହିବା ପ୍ରତିଯୋଗ କରି, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭାରତକୁ ଅତିଥି ଭାବରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଭାରତ କହିଲେ, "ଆପଣ ବନରେ ଯଥାଯଥ ଉପଚାର—ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଆହୁତି, ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ—ସବୁ କରିଛନ୍ତି।" ଭାରଦ୍ୱାଜ ହସି ଭାରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଆସକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ କୌଣସି ଉପଚାରରେ ଖୁସି ହେବା। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମ ସେନାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ; ମୋ ଆସକ୍ତି ସଠିକ୍, ତୁମେ ତାହାର ଯୋଗ୍ୟ।" "କିନ୍ତୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମ ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କିନ୍ତୁ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିନାହିଁ?" ଭାରତ ଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭୟରୁ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ। ରାଜା ଓ ରାଜକୁମାର ସମୟରେ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ଵ। ମୋ ସହ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅଶ୍ୱ, ମନୁଷ୍ୟ, ମଦୋନ୍ମଦ ହାତୀ ଏହି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଆଛାଦିତ କରେ। ସେମାନେ ଏଠିର ଗଛ, ଜଳ, ଭୂମି, ଆଶ୍ରମ ଏବଂ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏକା ଆସିଛି।" ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, "ସେନାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।" ତାପରେ, ଭାରତ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଆଣିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ। ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜଳ ପିଇ, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରକୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" "ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ, ଶକ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" "ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ଆଜି ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ। କିଛି ମଦ ନିଆଁ, କିଛି ସୁସ୍ୱାଦୁ ମଦ, କିଛି ଶୀତଳ ଜଳ ଗଣ୍ଡ ରସ ସମାନ ବହୁନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହାହା, ହୂହୂ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେକୁ ଡାକୁଛି। ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଅଲମ୍ବୁସା, ନାଗଦନ୍ତା, ହେମା ଓ ହିମା, ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ଭାବରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଦିବ୍ୟ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।