ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଭାରତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଶାଳ ସେନା ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଏକ ପାରୁ ଅନ୍ୟ ପାରକୁ ପହଁଚିଲା। ନଦୀ ପାର କରିବା ପରେ, ନୌକା-ଚାଳକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପରିବାର ଲୋକେ ବାଁଶ ଗଛର ସାହାଯ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଅଳଙ୍କୃତ ବିଜୟ ପତାକା ଝୁଲୁଥିବା ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଚାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ନଦୀ ପାର କଲେ—ସେମାନେ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ। କିଛି ଲୋକେ ନୌକାରେ, କିଛି ତାଳିରେ, କିଛି ଜଳଘଟର ସାହାଯ୍ୟରେ, ଏବଂ କିଛି ନିଜ ହାତରେ ପହଁଜି ତେରି ପାର ହେଲେ। ଏହି ପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସେନା ଗଙ୍ଗା ପାର କରି, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରୟାଗର ଅତି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେନାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମହାତ୍ମା ଭାରତ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଅଟାଳିକା ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କୁଟୀର ଓ ବୃକ୍ଷ ଥିଲା। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାରତ ସେନାକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାରତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଅପସାରଣ କରି, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପଦେ ପଦେ ଆଗକୁ ଗଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ରାଘବ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ—ସେ ବସିଥିଲେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଏବଂ ଫଳ ଦେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ଖବର ନେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ ନାହିଁ। ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀର, ଅଗ୍ନି, ବୃକ୍ଷ, ଶିଷ୍ୟ, ଓ ଅରଣ୍ୟର ପଶୁପକ୍ଷୀ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ରାଘବ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ, ଭାରତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ବେଳେ କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ, ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ ଅଛି।" ତାପରେ ଋଷି କହିଲେ—"କୌଶଲ୍ୟା ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁମାର୍ଦ୍ଦନ କରିବା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଭାବୀ ସହିତ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଅରଣ୍ୟରେ ଉତ୍ସୃଜ୍ଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଅଛି, ତାଙ୍କ ପିତା ଏକ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଚୌଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା କରିଥିଲେ। ତୁମେ ତ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଅନାୟାସରେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ?" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଭାରତ ଅଞ୍ଜଳି ଜୋଡି ରୁଦ୍ଧ ଗଳାରେ କହିଲେ—"ମୋ ପ୍ରତି ଏପରି ଭାବନା ଥାଏ ନାହିଁ, ମୋ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଦୋଷ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋର ମାତା ଯାହା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହାର ସମର୍ଥନ କରେନି, ମୋତେ ତାହା ଭଲ ଲାଗେନି। ମୁଁ ଏଠାରେ ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେବା ପାଇଁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାମ, ଭୂମିପତି, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେ କୁହନ୍ତୁ।" ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ଭାରତଙ୍କୁ କୃପାଭରିତ କଥା କହିଲେ—"ଏହି ଆଚରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତୁମେ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଆତ୍ମ-ନିୟମ ଓ ସଦ୍ଗୁଣ ଅନୁସରଣ କର। ମୁଁ ଜାଣେ ଏହା ତୁମ ମନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି, ମୁଁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲି ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ିବ। ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଛନ୍ତି। କାଲି ତୁମେ ଏଠାରୁ ଚାଲି ତାଁକୁ ଦେଖିପାରିବ, ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ବିତାଅ, ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା।" ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇ ଭାରତ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଆଶ୍ରମରେ ରାତି ବିତାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହାପରେ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୈକୟୀପୁତ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାପରେ ଭାରତ କହିଲେ—"ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ସତ୍କାର ତୁମେ ଉଚିତ ଭାବେ କରିଛ; ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଚାଲ ଉଚିତ।" ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ—"ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ସ୍ନେହଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛ।" "ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମ ସେନା ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ; ମୋର ସ୍ନେହ ଉଚିତ ଭାବେ ଅଛି, ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି, ଏଠାରେ ଏକାକି କାହିଁକି ଆସିଛ? ତୁମ ସେନା ସହିତ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିନାହ?" ଭାରତ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୟ କରି। ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ର ସଦା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ଭୂମିକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଭାବରେ ଭାରତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଓ ସମ୍ବାଦ ଶାନ୍ତି, ଭକ୍ତି ଓ ମୌଳିକତାରେ ଆଗେ ବଢ଼ି ଚାଲିଲା।